Karşı yamaçta yayılan develer, oturmuş inek sağan biri ve geçilemeyen bir köprü: "Karşıdadır Evleri" bütün sözünü bu birkaç görüntüyle kurar. Yedi heceli manilerin her dizesine iki ayrı terennüm eklenir; tek dizelerin sonunda "Hele yandım", çift dizelerin sonunda "Diley diley sallan da gel" söylenir. Türkü TRT Türk Halk Müziği repertuvarına 51 numarayla girmiştir. Derleyen ve notaya alan Yücel Paşmakçı'dır; Paşmakçı'nın adı Amasya repertuvarında "Halay Çekin Düzülsün"ün künyesinde de geçer. Yörenin öbür türküleriyle birlikte görünümü Amasya türküleri ve uzun havaları üzerine yazımızda anlatılmıştır.

Künye

  • Repertuvar no: 51, TRT THM kırık havaları
  • Yöre: Amasya
  • Kaynak kişi: Yöre Ekibi
  • Derleyen ve notaya alan: Yücel Paşmakçı
  • Derleme tarihi: kayıtlarda yok
  • Makam: Hüseyni; karar ve bitiş la
  • Usul: 2/4
  • Ses alanı: sol ile mi arası, 6 ses
  • Söz-müzik: anonim
  • TRT bağlantısı: TRT bu eser için çevrimiçi bir künye yayımlamadığından repertuvar bilgisi Repertükül'den alınmıştır, https://www.repertukul.com/KARSIDADIR-EVLERI-51
  • Amasya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ses kaydı: http://webtvpanel.kultur.gov.tr/WebTV_Contents/Publish/21092017144907/14ikarsidadirievleri.mp3

Sözleri

Karşıdadır evleri (Hele yandım)
Yayılır develeri (Diley diley sallan da gel)
Oturmuş inek sağar (Hele yandım)
Terlemiş sineleri (Diley diley sallan da gel)
Köprüden geçemiyom (Hele yandım)
Düş gördüm seçemiyom (Diley diley sallan da gel)
Sen benden geçtin amma (Hele yandım)
Ben senden geçemiyom (Diley diley sallan da gel)

Günümüz Türkçesiyle: Sevdiğimin evleri karşıdadır, develeri otlaya otlaya yayılır. Biri oturmuş inek sağıyor, göğsü terlemiş. Köprüden geçemiyorum; bir düş gördüm, ne olduğunu seçemiyorum. Sen benden vazgeçtin ama ben senden vazgeçemiyorum.

Sözlükçe yalnız iki kelimeyi açıklar: "sine" göğüs, "geçmek" ise bırakmak, vazgeçmek demektir. İkinci dörtlüğün bütün inceliği bu ikinci anlamdadır. Aynı fiil ilk dizede köprüden karşıya geçmeyi, son iki dizede sevgiliden vazgeçmeyi anlatır; köprü de böylece iki evin arasındaki uzaklığın somut bir işaretine dönüşür. "Diley diley" terennümünün sözlükte bir karşılığı verilmez. Metinden çıkan anlam, sevgiliye salına salına gelmesi için yapılan bir çağrıdır, ama bu okuma kesin değildir.

Hikâyesi

Künyenin kaynak kişi satırında bir ad yerine "Yöre Ekibi" yazılıdır. Bu kayıt, ezginin yöreyi temsil eden bir ekibin icrasından notaya alındığını düşündürür ve onu ilk kimin söylediğini belirsiz bırakır. Yakılış hikâyesi de hiçbir yayında anlatılmaz.

Müzikal Özellikleri

Hüseyni, Amasya repertuvarında en sık kullanılan dizidir ve bu türkü de onu izler: Demircioğlu'nun hesabıyla 48 türküden on sekizi hüseynidir, yani her beş türküden yaklaşık ikisi. 2/4'lük usulle ilerleyen ezgi la'da karar kılıp biter. Pesteki sol'den mi'ye kadar yalnız altı ses içinde dolaşır; bu dar ses alanı ezgiyi topluca söylenmeye elverişli kılar. Yedi heceli dizelere eklenen terennümler sözü her dizede neredeyse iki katına uzatır; türkünün akılda kalan yanı da bu nakaratlardır.

Haluk Yücel'in 2018'de Amasya türkülerini tür ve usul bakımından sınıflandırdığı tablolarda türkü "Karşıdadır evleri hele yandım" adıyla, terennümüyle birlikte anılır.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Repertükül künyesinde icracı Salih Turhan'dır; sayfada ayrıca "günümüz yorumu" diye adlandırılmış bir ses dosyası durur. Amasya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün yöre türküleri arasında yayımladığı "Karşıdadır Evleri" kaydında ise okuyanın adı yoktur. Bunlardan başka bir plak ya da albüm belgelenmemiştir.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar