Başdefterdar Mahmûd Çelebi'nin oğlu Kemâlî Ahmed Çelebi'yi şairler arasına yazan, Amasya Tarihi'nde başka birinin maddesinin sonuna iliştirilmiş tek bir yan cümledir. Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, ağabeyi ya da kardeşi Cemâlî Mehmed Çelebi'yi anlattıktan sonra "Birâderi Kemâlî Ahmed Çelebi de şu'arâdandır" der ve sözü orada keser. O cümleden çıkan, Kemâlî'nin Kanuni devrinin başdefterdarlarından Amasyalı Mahmûd Çelebi'nin çocuklarından olduğu ve XVI. yüzyılın ortalarında şiirle uğraştığıdır. Ne zaman doğup öldüğü, hangi işi tuttuğu, nerede yaşadığı kayıtlarda yoktur; yazdıklarından da bir parça kalmamıştır.

Hüsameddin'in Kaydı

Kemâlî'nin adının geçtiği madde, sekizinci ciltteki "Cemâlî Mehmed Çelebi-Defterdârzâde" başlığıdır:

Amasya'nın Yenice karyesinde bir câmi ve mektebi ve İstanbul'da bir câmi' ve dârü'l-hadîsi olup 953'de vefât eden bâş-defterdâr Amasyalı Yenicelizâde Mahmûd Çelebi bin İskender Çelebi mahdûmu ve Amasyalı Hüsâm Bey'in kerîmezâdesidir. İstanbul'da tahsîl-i ma'ârif edib Dîvân-ı Hümâyûn kalemine girdi. Orada tefeyyüz ederek sadâret tezkirecisi olup 981'de vefât etdi. Kâtib, şâir, letâ'ife mâ'il bir zât idi. Birâderi Kemâlî Ahmed Çelebi de şu'arâdandır.

Günümüz Türkçesiyle: Amasya'nın Yenice köyünde bir camisi ve mektebi, İstanbul'da bir camisi ve dârülhadisi bulunan ve 953'te ölen Amasyalı başdefterdar Yenicelizâde Mahmûd Çelebi'nin oğlu, Amasyalı Hüsâm Bey'in de kızından torunudur. İstanbul'da öğrenim görüp Divan-ı Hümayun kalemine girdi, orada yetişip sadaret tezkirecisi oldu ve 981'de öldü. Kâtip, şair ve nükteye düşkün biriydi. Kardeşi Kemâlî Ahmed Çelebi de şairlerdendir.

Ailesi

Kemâlî'nin ailesine dair bütün bilgi kardeşinin maddesinden gelir. Babası Mahmûd Çelebi, Kanuni devrinde başdefterdarlık yapmış, 953 (1546) yılında ölmüştür; Eyüp'teki Defterdar Camii'nin banisi olan Nazlı Mahmud Çelebi ile büyük ihtimalle aynı kişidir. Hüsameddin onu Kanuni'nin idam edilen başdefterdarı Yenicelizâde İskender Çelebi'nin oğlu sayar, ama başka maddelerde bu bağı kuşkulu kılan bilgiler verir: İskender Çelebi'nin Ahmed ve Mehmed adlı iki oğlu olduğunu ve onların soylarını bulamadığını yazar. İki kardeşin bu adları taşıması, Hüsameddin'in İskender'in oğullarıyla Mahmûd Çelebi'nin oğullarını karıştırmış olabileceğini düşündürür. Babanın kimliği ve bu çelişki üzerine daha geniş bir tartışma Cemâlî Mehmed Çelebi (Defterdârzâde) yazısında bulunur.

Kemâlî ile Cemâlî adlarının birbirine ses ve anlamca yakın oluşu, iki kardeşin mahlaslarını birbirine uyumlu seçtiğini ya da bu adların aile içinde verildiğini akla getirir; maddede bu konuda bir açıklama yoktur ve "Kemâlî"nin mahlas olduğu da yalnız kardeşinin adındaki benzer kullanımdan çıkarılabilir. Hangisinin büyük olduğu da belli değildir.

Şiiri

Kemâlî Ahmed Çelebi'nin şiirlerine ulaşılamamıştır. Onu şair diye niteleyen Hüsameddin, bu bilgiyi nereden aldığını yazmaz. Metin Hakverdioğlu da sekizinci cildin şairlerini sayarken Kemâlî'yi Cemâlî'nin yanında, ayrı bir ad olarak kaydeder.

Kaynakların Durumu

Beyânî Mustafa'nın XVI. yüzyıl sonunda yazdığı şairler tezkiresinde de "Defterdârzâde" lakaplı bir Kemâlî vardır. Beyânî'nin "Kemâlî" maddesine göre bu şairin adı İsmâil'dir ve "Defterdârzâde" diye tanınır; şakacı, açık gönüllü, dostlarıyla sohbeti seven, makam arzusu taşımayan bir mesnevîhan olarak anlatılır ve ondan iki beyit aktarılır. Beyânî, onun hangi defterdarın oğlu olduğunu ve nereli olduğunu söylemez. Adının İsmâil diye geçmesi, onu Hüsameddin'in Kemâlî Ahmed Çelebi'siyle birleştirmeye bir dayanak bırakmaz; tezkiredeki iki beyit de bu yüzden Amasyalı Kemâlî'ye mal edilemez.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar