Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar'ın "canlara can katan bir şâir mûsikâr" diye övdüğü Hacı Mustafa Medhî Çelebi, XVII. yüzyılda Amasya'daki Sultan Bayezid Camii'nin ser-müezzini, yani müezzinlerin başıydı. Bu övgü, Amasya Tarihi'nde adını koruyan tek kayıttır: bir dipnotta, 1079 (1668-69) yılında ölen bir hafızın hocası olarak anılır. Doğum ve ölüm tarihleri, hayatının başka ayrıntıları ve şiirleri bilinmiyor. Kaydın bağlamı, onu aynı camide yetişmiş bir müezzinler zincirinin ilk halkası olarak gösterir.

Hüsameddin'in Kaydı

Dördüncü cildin olaylar kroniğinde, 1079 yılını anlatan satırlarda Hüsameddin önce o yılın sonlarında ölen hafızı anar:

Bu sene evâhirinde tatlı sadâsıyla halkı meftûn eden şâir mûsıkîşinâs Hâfız Mehmed Çelebi vefât etdi. Şâkirdi Bülbül Ahmed Çelebi yerini tutdu.

Günümüz Türkçesiyle: Bu yılın sonlarında, tatlı sesiyle halkı kendine hayran bırakan şair ve musikişinas Hâfız Mehmed Çelebi öldü; yerini öğrencisi Bülbül Ahmed Çelebi tuttu. Bu cümleye bağlanan 668 numaralı dipnot, Medhî Çelebi'yi anan tek kayıttır:

Hafızın üstâdı, Sultân Bâyezid Camii ser-müezzini Hacı Mustafa Medhî Çelebi de canlara can katan bir şâir mûsikâr idi.

Günümüz Türkçesiyle: Hafızın hocası, Sultan Bayezid Camii'nin baş müezzini Hacı Mustafa Medhî Çelebi de canlara can katan bir şair ve musikişinastı. Dipnot, Medhî'nin hacca gittiğini, caminin baş müezzinliğine yükseldiğini ve şiirle musikiyi birlikte yürüttüğünü söyler; hocalığın ne zaman olduğunu ve Medhî'nin hangi yıl öldüğünü söylemez. Hafız 1079'da öldüğüne göre Medhî'nin hocalık yılları XVII. yüzyılın ilk yarısına ya da ortalarına düşmüş olmalıdır.

Öğrencisi ve Babalık Sorunu

Dipnotta "Hâfız Mehmed Çelebi" diye anılan öğrenci, Hüsameddin'in biyografi maddelerinde Hâfız Abdullah Çelebi adıyla geçer. Sekizinci ciltteki maddesine göre Hâfız Abdullah Çelebi, Sultan Bayezid Camii müezzinlerinden Mustafa Çelebi'nin oğludur; babasının ölümü üzerine bu caminin müezzini, sonra baş müezzini olmuş ve 1079 depreminin etkisiyle ölmüştür. Öğrencisi Bülbül Hâfız Ahmed Çelebi'nin maddesi de hocasının adını Abdullah olarak verir. Ölüm yılı, mesleği, şairlik ve musikişinaslık nitelemesi ve yerini tutan öğrenci aynı olduğu için üç kaydın aynı kişiyi anlattığı açıktır. Kayıtlar, Hâfız Abdullah Çelebi (Hâfız Çelebi) anlatılırken ayrıntılı olarak karşılaştırılır.

Buradan Medhî Çelebi için iki ihtimal doğar. Biyografi maddesinde hafızın babası olarak geçen, aynı caminin müezzini Mustafa Çelebi ile dipnotta hocası olarak geçen ser-müezzin Hacı Mustafa Medhî Çelebi aynı kişi olabilir; adları, görev yerleri ve meslekleri örtüşür ve müezzin bir babanın oğluna sesini ve makamı öğretmesi beklenecek bir durumdur. Ama madde babayı yalnız "müezzinlerinden" diye anar, ne hacılığından ne baş müezzinliğinden ne de şairliğinden söz eder; dipnot da hoca ile öğrenci arasında bir akrabalık kurmaz. İki kaydın birleştirilmesi bu yüzden bir çıkarım olarak kalır. "Medhî"nin bir mahlas mı yoksa lakap mı olduğu da metinden anlaşılmaz.

Şiiri

Medhî Çelebi'nin şiirlerine ulaşılamamıştır. Hüsameddin'in "şâir mûsikâr" sıfatının arkasına koyabileceğimiz bir metin yok: dipnotta dize geçmez, bir güfte mecmuasında ya da ilahi derlemesinde adına kayıtlı bir söz de bilinmiyor. Metin Hakverdioğlu ise "Mustafa Medhî Çelebi"yi, dördüncü cildin zeyl kısmından derlediği şair adları arasına almıştır.

Medhî adı Amasya'da yüz yılı aşkın bir süre sonra bir devlet adamında yeniden görünür: XVIII. yüzyılın sonunda III. Selim'in ikinci mirahuru olan ve Hüsameddin'in kroniğinde Tayyâr Paşa'ya padişah fermanı götürürken anılan Şîrînzâde Es'ad Medhî Bey. Onunla baş müezzin arasında bir bağ yoktur.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar