Pazarda kiloyla satılan elma, bahçelere düşen kar, çam ağacından yapılmış su kabı ve erlerin yattığı Carcurum: "Kilo Kilo Elmalar" dörtlüklerini Amasya'nın gündelik eşyası ve yerleriyle kurar. TRT repertuvarında 3800 numarayı taşıyan türkünün künyesinde kaynak kişi, derleyen ve notaya alan aynı kişidir: Necmettin Kuba. İcra eden olarak Seyit Al'ın adı yazılıdır. Derleme tarihi verilmemiştir. Nail Demircioğlu'nun TRT'deki 48 Amasya türküsünü sıraladığı tabloda Rast dizisinde gösterilen tek eser budur.

Künye

  • TRT repertuvar no: 3800, kırık havalar; konusu aşk, sevda
  • Yöre: Amasya
  • Kaynak kişi: Necmettin Kuba
  • Derleyen ve notaya alan: Necmettin Kuba
  • Derleme tarihi: repertuvar künyesinde yok
  • İcra eden: Seyit Al
  • Makam: Rast dizisi; karar ve bitiş Sol
  • Usul: 9/8
  • Söz ve müzik: anonim
  • TRT bağlantısı: TRT repertuvar no 3800; resmî bir TRT sayfası bulunmuyor, künye, sözler ve günümüz yorumu olarak işaretlenen ses kaydı Repertükül'de.
  • Kültür ve Turizm Bakanlığı ses dosyası: Amasya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü listesinde "Kilo Kilo Elmalar", dinlemek için

Sözleri

Kilo kilo elmalar
Pazarlarda satarlar
Amasya'nın gençleri (ley ley ley leylam)
Yürekleri yakarlar
(Hem okur hem yazarlar)
Bahçelere kar gelir
Kilo kilo nar gelir
Amasya'nın gençleri (ley ley ley leylam)
Akşam eve er gelir
Amasya'nın bardağı
Biri olmassa bir dağı
Mehmediyle şan dolu (ley ley ley leylam) (Mehmetçiği şanlıdır)
Carcurum erat yatağı
Penceresi perdeli
Oldum ben de bir deli
Yare küsmüş gidiyor (ley ley ley leylam)
Mecnun oldum dön geri
(Yare küsüp gitmezler)
(Amasya'nın gençleri)

Notada ayraç içinde verilen dizeler, ana dizelerin yerine ya da ardından söylenebilen ikinci biçimlerdir. Notanın sözlükçesi iki sözcüğü açıklar: bardak, çam ağacından yapılan ve testi yerine kullanılan su kabıdır; Carcurum ise 15. Er Eğitim Tugayı'nın halk arasındaki adıdır. "Erat" erler, askerler demektir; "Carcurum erat yatağı" dizesi bu tugayı askerlerin yattığı yer olarak anar.

İlk iki dörtlük Amasya gençlerini över ve takılır: elmalar kiloyla pazarlarda satılır, Amasya'nın gençleri yürek yakar, ayraçtaki ikinci biçime göre hem okur hem yazarlar. İkinci dörtlükte bahçelere kar düşer, nar kilo kilo gelir ve "akşam eve er gelir"; yani gün bitince evin erkeği döner. Üçüncü dörtlüğün ikinci dizesi açık değildir. Notada "Biri olmassa bir dağı" söyleyişine bir açıklama düşülmemiştir; sözleri veren bir başka kaynak dizeyi "Bir olmazsa bir dahi" diye yazar, ki bu "biri olmazsa bir başkası" anlamına gelir ve bardak imgesine daha iyi oturur. Aynı dörtlük şehri askerleriyle anar: Mehmetçiğiyle şan dolu, Carcurum erlerin yatağıdır. Son dörtlükte âşık, perdeli pencerenin önünde aklını yitirmiş, küsüp giden yâre "Mecnun oldum, dön geri" diye seslenmektedir; ayraçtaki dize ise karşılık verir gibidir: yâre küsüp gidilmez.

Kilo ölçüsünün ve Mehmetçik, tugay gibi askerlik sözlerinin geçmesi, en azından bu dörtlüklerin yakın dönemde kurulduğunu düşündürür. Derleme tarihi bilinmediği için bu yalnızca sözlerin kendisinden çıkan bir tahmindir.

Hikâyesi

Türkünün belli bir olaya bağlanan bir yakılış öyküsü yayımlanmış kaynaklarda bulunmuyor. Sözler bir hikâye anlatmaz, Amasya'nın gençlerini, pazarını, bahçesini ve askerini birbirine eklenen manilerle sayar. Künyede derleme yerinin ve tarihinin bulunmaması, türkünün Necmettin Kuba'ya nereden ve ne zaman ulaştığının da bilinmediği anlamına gelir.

Müzikal Özellikleri

Repertuvar notası ezgiyi Rast dizisinde ve 9/8'lik usulde verir. Ezgi Sol'da karar kılar, yine Sol'da biter; Sol'dan yukarıdaki Mi'ye kadar altı sesle yetinir. Demircioğlu'nun tablosu Rast ve 9/8'i tekrarlar. Haluk Yücel ise kırık hava olarak sınıfladığı türküyü usul tablosunda 4/4'lük eserlerin sütununda gösterir; bu, repertuvar künyesiyle çelişen bir kayıttır ve Yücel'in farklı bir nota ya da söyleyişe dayanıp dayanmadığı makalede açıklanmaz. Her dörtlüğün üçüncü dizesine eklenen "ley ley ley leylam" terennümü, dar ses alanındaki ezgiye oyun havasına yakın bir canlılık katar.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Repertuvar künyesinde icra eden olarak Seyit Al yazılıdır; aynı ad, yine Amasya'ya kayıtlı "Bulguru Kaynatırlar"ın künyesinde de geçer. Notanın çevrimiçi kopyasında "günümüz yorumu" diye işaretlenmiş bir ses kaydı bulunur, ancak okuyanın adı verilmez. İl kültür müdürlüğünün internet sayfasındaki ses dosyaları arasında da "Kilo Kilo Elmalar" bulunur; o da okuyanını belirtmez. Bunların dışında türküyü albüme alan yorumculara taranan kaynaklarda rastlanmadı. İlin TRT repertuvarındaki öteki türküleri Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısının konusudur.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar