Gümüşhacıköy'ün Akpınar köyünden derlenen "Bana Cevreyleyip Geyip Dokunma", nazlanan bir sevgiliye "gül yerine diken takınma" diye sitem eden kısa bir türküdür. Dili halk ağzıyla divan şiirinin sözcüklerini karıştırır: "cevreylemek", "ab-ı hayat", "gonca gül" ve "has bahçe" aynı birkaç dizede bir araya gelir. Her iki dizenin ardından "Ağam da gel gel, paşam da gel gel, gülüm de gel gel gel" diye bir bağlantı söylenir. TRT repertuvarında 949 numarayla kayıtlıdır, derleyen ve notaya alan Muzaffer Sarısözen'dir. Notadaki sözlerin bazı yerlerinin yanlış yazıldığını belirten bir düzeltme de kayıtlıdır. Türkünün Amasya'nın TRT repertuvarındaki öbür ezgilerle birlikte genel bir değerlendirmesi Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısındadır.

Künye

  • TRT THM repertuvar no: 949, kırık hava
  • Yöre: Amasya, Gümüşhacıköy, Akpınar köyü
  • Kaynak kişiler: Bektaş Yıldız, Aşur Ceylan
  • Derleyen ve notaya alan: Muzaffer Sarısözen
  • Derleme tarihi: bilinmiyor; Kaya'nın karşılaştırma tablosunda da tarih ve eşleşen bir konservatuvar fişi yoktur
  • Makam: Uşşak; karar ve bitiş la
  • Usul: 2/4
  • Ses alanı: la ile fa arası, 6 ses
  • Söz-müzik: anonim
  • TRT bağlantısı: resmî TRT sayfası bulunmadığından notanın künyesi için Repertükül, https://www.repertukul.com/BANA-CEVREYLEYIP-GEYIP-DOKUNMA-949
  • Türkü Yurdu: https://www.turkuyurdu.com/bana-cevreyleyip-164.html

Sözleri

Repertuvar notasındaki sözler, iki dizelik dört kıta ve her kıtadan sonra tekrarlanan üç dizelik bir bağlantıdan oluşur:

Bana cevreyleyip geyip dokunma
Naz ederken hatırıma dokunma
Ağam da gel gel
Paşam da gel gel
Gülüm de gel gel gel
Gül yerine dikenleri sokunma
Sana hasbahçada gonca güller var
Neylersin de elin gülün ararsın
Sana hasbahçada gonca güller var
Eğilip de serçeşme'den su içme
Sana ab-ı hayat bunca güller var

Günümüz Türkçesiyle: Bana eziyet edip naz ederken gönlümü kırma. Gül yerine dikenleri takınma; senin has bahçende gonca güller var. Elin gülünü ne diye ararsın, senin has bahçende gonca güller var. Eğilip her çeşmeden su içme; senin için bunca ab-ı hayat var.

Notayla birlikte verilen sözlükçe "cevreylemek"i üzmek, sıkıntıya sokmak; "ab-ı hayat"ı da ebedî hayat veren su, bengisu diye açıklar. "Has bahçe" padişah bahçesi anlamına gelen eski bir deyimdir; burada sevilen kişinin kendi bahçesi, yani kendi güzelliği için kullanılmıştır. "Geyip" sözü yöre ağzında "giyip" demektir.

Sözlerdeki Hatalar ve Mehmet Özbek'in Düzeltmesi

Repertükül, notadaki sözlerin altına Mehmet Özbek'in bir tespitini ekler: türkünün sözlerinde anlamı bozan hatalı bölümler vardır. Özbek'e göre ilk dize "Bana cevreyleyip geyip dokunma" değil, "Bana cevreyleyip geyip dökünme" olmalıdır; son kıtadaki "Eğilip de serçeşme'den su içme" dizesi de "Eğilip de her çeşme'den su içme" biçiminde okunmalıdır. "Geyip dökünmek" giyinip kuşanmak anlamında okunursa ilk dize, süslenip naz etmeyi yasaklayan bir sitem hâline gelir ve ardından gelen "hatırıma dokunma" ile aynı kafiyeyi tekrar etmekten kurtulur. Son kıtada ise "her çeşmeden su içme" sözü, öteki kıtalardaki "elin gülünü arama" düşüncesiyle aynı yere varır: başkasına yönelme, sende olan yeter. Özbek'in gerekçesi Repertükül'de ayrıca verilmez.

Hikâyesi

Gümüşhacıköy yöresinden derlenmiş bir yakılış anlatısı yayımlanmamıştır; kaynaklar da türkünün hikâyesine değinmez.

Müzikal Özellikleri

Demircioğlu, TRT repertuvarındaki 48 Amasya türküsünden sekizini uşşak karakterli olarak ayırır ve bunları ayrıca inceler; "Bana Cevreyleyip Geyip Dokunma" bu sekiz türküden biridir. Çözümlemesine göre türkünün karar sesi la, usulü 2/4, en pes sesi la, en tiz sesi fa'dır; ses genişliği altı sestir ve uşşak makamının yeden sesi olan sol kullanılmaz. Demircioğlu'nun bu gruptaki genel bulgusu, Amasya'nın uşşak türkülerinin hiçbirinin uşşak dizisinin bütün seslerini kullanmadığı, ezgilerin karar sesinden yukarı doğru dört, beş ya da altı seslik bir alanda kaldığıdır. Yeden sesi sekiz türküden yalnız ikisinde görülür. Bu türkü, la'dan fa'ya kadar çıkan altı seslik alanıyla grubun en geniş ses alanlı örnekleri arasındadır.

Usul bakımından da azınlıktadır. Demircioğlu'nun hesabıyla Amasya'nın uşşak türkülerinin yüzde 62,5'i 4/4'lüktür; 2/4'lük olanlar yalnız ikidir ve biri budur. Haluk Yücel'in 2018 tarihli Amasya türküleri incelemesinde ise eser "Bana cevreyleyip, geyip dokunma (Gümüşhacıköy)" diye geçer.

Kaynak Kişiler

Bektaş Yıldız'ın adı, 1943 yazında Ankara Devlet Konservatuvarı'nın derleme heyetinin Gümüşhacıköy'de yaptığı kayıtlarda da geçer. Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen ve Rıza Yetişen'den oluşan heyet 9 Temmuz 1943'te Gümüşhacıköy'de çalışmış ve Bektaş Yıldız'dan aralarında "Fadimem", "Tohadın Mezerliği", "Karadağ Üstüne Ismarladım", bir divan, bir güzelleme ve bir Kırklar semahının bulunduğu sekiz parça kaydetmiştir. Celal Volkan Kaya'nın kataloğundaki bu kayıtlar arasında "Bana Cevreyleyip" yoktur ve katalogdaki TRT karşılaştırma tablosu da 949 numaralı nota için eşleşen bir fiş göstermez. Türkünün Sarısözen'e hangi tarihte ve hangi ortamda ulaştığı bu yüzden bilinmez. Aşur Ceylan hakkında kaynaklarda bilgi yoktur.

Derlemeler ve Varyantlar

Türkü Yurdu'nda yayımlanan metin iki noktada repertuvardan ayrılır. Orada "dikenleri sokunma" yerine "dikenleri takınma", son dizede "bunca güller var" yerine "bunca göller var" okunur; "hasbahçada" da "has bahçede" diye yazılmıştır. "Göller" okuyuşu, aynı dizedeki çeşme ve ab-ı hayat sözleriyle daha iyi bağdaşır, ama hangisinin derlemedeki asıl söyleyiş olduğu bilinemez.

Okuyanlar ve Kayıtlar

İcracı sütunu Repertükül künyesinde boştur ve sayfada ses dosyası yoktur. İl müdürlüğünün yayımladığı Amasya türküleri dizisine de alınmamıştır. Türküyü okuduğu belgelenen bir sanatçıya ya da plağa ulaşılamadı.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar