Hacı Asiye Akbaş'ın sesinden derlenen on bir eser içinde Gerdâniye makamında olan tek ilahi budur. Fatih Koca'nın 2015'te yayımladığı listede sekizinci sırada "Gerdâniye İlâhî, Kimselerin Aklı Ermez" diye geçer. Koca, derlenen ilahilerin notalarını yayımladıklarını yazar; ne var ki makalenin ekler bölümünde bu ilahinin notası bulunmaz. Bugün eserden bilinen, adı ve makamıdır.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında yer almaz
  • Tür: ilahi
  • Yöre: Amasya (merkez)
  • Kaynak kişi: Hacı Asiye Akbaş, ablası Ayşe Candaş'ın iştirakiyle
  • Derleyen: Fatih Koca (öbür notalarda derleyen olarak Osman Akbaş ile birlikte anılır)
  • Notaya alan: Koca'ya göre derlenen ilahileri Neyzen Eren Köksal gözden geçirerek notaya almıştır; bu eserin notası yayımlanmamıştır
  • Derleme tarihi: makalede yazılı değil; Koca'nın Akbaş ile mülakatı 2013 Ramazan Bayramı'nda yapılmıştır
  • Makam: Gerdâniye
  • Usul: bilinmiyor
  • Söz ve müzik: anonim olarak kaydedilmiş
  • Kaynak yayın: Koca 2015, s. 937 (eser listesi)
  • Bağlantı: TRT bağlantısı yok; makalenin çevrimiçi metni

Sözleri

İlahinin güftesi de notası da yayımlanmış bir kaynağa geçmemiştir. Makalenin ekleri (s. 939-951) dokuz ayrı eserin notasını içerir; bunlardan "Kerbelâ" ve "Sabahın Seher Arası" ikişer kez basılmış, listedeki "Kimselerin Aklı Ermez" ile "Senin de Bir Adın Tâhâ" ise eklere hiç girmemiştir. Adın anlamı bugün de açıktır: kimsenin aklının ermediği, kavrayamadığı bir şey. Neyin akılla kavranamayacağını söyleyen dizeler ise bilinmiyor.

Hikâyesi

Bu ilahiye özgü bir anlatı yoktur. Koca, Akbaş'ın ilahileri yıllarca ezberde taşıdığını, yaşı ilerleyince bir kısmını unuttuğunu ve aklında kalanların bir bölümünü kendi tuttuğu bir "İlâhi Defteri"ne yazdığını aktarır. Bu ilahinin o deftere geçip geçmediğine makalede değinilmez.

Müzikal Özellikleri

Gerdâniye, klasik Türk müziğinde hem bir perdenin hem de bir makamın adıdır. Akbaş'tan derlenen öbür eserler Hüseynî, Uşşak, Rast ve Hicaz makamlarındadır; listede Gerdâniye yalnız bu ilahinin karşısında yazılıdır. Nota yayımlanmadığı için usulü, temposu, ses alanı ve formu hakkında bilgi verilemiyor.

Okuyanlar ve Kayıtlar

İlahiyi derleme sırasında okuyan Asiye Akbaş'tır; ablası Ayşe Candaş da okuyuşa katılmıştır. Ses kaydının akıbeti hakkında makale bir şey söylemez. Koca'nın kaynakçasında Eren Köksal'ın 2015 tarihli, basılmamış Amasya'da Dinî Mûsikî Geleneği adlı yüksek lisans tezi de yer alır; tezin içeriği görülemediğinden bu ilahinin orada bulunup bulunmadığı söylenemiyor. Amasya'nın ilahi geleneği, yöredeki öbür ezgilerle birlikte Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısında anlatılır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar