Haluk Yücel'in hazırladığı Amasya türküleri dökümünde "Yüce dağ" adı iki ayrı satırda geçer ve iki satır iki ayrı türü gösterir. Kısa adıyla kaydedilen bu eser uzun havalar arasındadır ve usul tablosunda da serbest sütununa yazılmıştır. Biraz yukarıdaki "Yüce dağ başında koyun güderken" ise kırık hava sayılmış, dokuz zamanlı bir usulle gösterilmiştir. Yücel ikisini ayrı eserler olarak tutar; uzun havanın kendisi hakkında adından, türünden ve usulünden başka bir şey vermez.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarının Amasya bölümünde bu adla bir uzun hava yoktur
  • Yöre: Amasya (ilçe belirtilmemiş)
  • Tür: uzun hava (Yücel 2018, Tablo 5, s. 380)
  • Usul: serbest (Yücel 2018, Tablo 6, s. 384)
  • Makam: yazılmamış
  • Kaynak kişi ve derleyen: gösterilmemiş
  • Derleme yeri ve tarihi: bilinmiyor
  • Söz ve müzik: anonim
  • Bağlantı: TRT bağlantısı bulunmaz; Yücel'in makalesi

Sözleri

Yücel'in tablosunda uzun havanın adı iki kelimeyle sınırlıdır; dize mi, yakıştırma bir başlık mı olduğu belli değildir. Ne sözleri ne notası bir yayında karşımıza çıkıyor. "Yüce dağ" sözü halk şiirinde pek çok türkünün ilk dizesini açtığı için addan metne doğru bir tahmin yürütmek de mümkün olmuyor.

Derlemeler ve Varyantlar

Amasya'ya bağlı olarak yayımlanmış, "yüce dağ başında" diye açılan bir uzun hava metni vardır: 4 Temmuz 1943'te Amasya'da Osman Samsun'dan Ankara Devlet Konservatuvarı heyetinin plağa aldığı ve fişine "Bozuk" başlığıyla yazdığı parça. Neredeyse aynı dizeyle açılan sekiz dizelik bir metin de çevrimiçi bir türkü arşivinde Amasya yöresine bağlanarak yayımlanmıştır; iki tanık Yüce Dağ Başında Bir Ciz sayfasında birlikte ele alınır. Tür bakımından Yücel'in uzun havasıyla örtüşen tek Amasya metni budur. Yücel ise kaynağını göstermediği için iki adın aynı ezgiye ait olduğu belgelenemiyor. Kırık hava olan Yüce Dağ Başında Koyun Güderken ayrı bir türküdür ve Yücel'in tablosunda da ayrı tutulur.

Hikâyesi

Uzun havayı kimin, hangi olayın ardından okuduğu yazıya geçmiş bir rivayette anlatılmıyor. Ad da yol göstermez: yüksek bir dağı anmaktan öteye geçmez.

Müzikal Özellikleri

Yücel, incelediği 89 Amasya türküsünden yedisini uzun hava sayar ve onları tür tablosunun en sonuna dizer. "Yüce dağ" bu küçük dizinin beşinci adıdır; önünde "Üç Gün Önce Gördüm", ardında "Dağlar dağladı beni anam" gelir. Yedisinin de usul tablosunda serbest sütununda işaretli olması, Yücel'in uzun havayı ölçüye bağlı olmayan ezgi diye tanımlamasıyla uyumludur. Hangi makamda okunduğu, sesin nereye kadar çıktığı ve ezginin nasıl seyrettiği makalede eser eser gösterilmemiştir.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Uzun hava için ne bir okuyucu adı ne de plak ya da radyo kaydı belgelenebildi. Osman Samsun'un 1943'teki sesi ise konservatuvar arşivinin 1106 numaralı plağının A yüzündedir; bu plağın Yücel'in saydığı uzun havayla ilişkisi kurulamıyor. Yöredeki öbür uzun havalar, türkülerle yan yana, Yeşilırmak'ın Ezgisi adlı genel değerlendirmede konu edilir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar