Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Kalktı Malatya’dan huruç eyledi
İbni Hüseyin Gazi Seyit Battal
Ben atamın kanın alırım dedi
İbni Hüseyin Gazi Seyit Battal
Şemmas seyirinde gördü düşünü
Dua kıldı hak onarsın işini
İndi kesti Mihriban’ın başını
İbni Hüseyin Gazi Seyit Battal
Battal da haykırdı meydana girdi
Naranın sesi asumana erdi
Badik’in gözünü oydu çıkardı
İbni Hüseyin Gazi Seyit Battal
Otuz altı arşın kâh dü kameti
Gören fakirlerde alır heybeti
Tevabi lalesi aşlardır atı
İbni Hüseyin Gazi Seyit Battal
Hak nazar kılmıştır Seyit Gazi’ye
Gaf Dağı’nda koparır tak bazuyu
Gör ne işledi Akabe cazuyu
İbni Hüseyin Gazi Seyit Battal
Kul Hüseyn’im eydür dileğim budur
Övmüşte yaratmış ol gani kadir
Urumu İslam’a getiren budur
İbni Hüseyin Gazi Seyit Battal

Günümüz Türkçesiyle

1. İbn-i Hüseyin Gazi Seyyid Battal Malatya'dan kalkıp sefere çıktı; "Babamın kanını alırım" dedi.

2. İbn-i Hüseyin Gazi Seyyid Battal Şemmas'ın yanında rüyasını gördü; Hak işini onarsın diye dua etti; inip Mihriban'ın başını kesti.

3. Battal haykırıp meydana girdi; narasının sesi göklere erdi; Badik'in gözünü oyup çıkardı. İbn-i Hüseyin Gazi Seyyid Battal.

4. Boyu otuz altı arşın uzunluğundadır; onu gören yoksullar heybetinden ürker. (Dördüncü dörtlüğün üçüncü dizesi kaynakta "Tevabi lalesi aşlardır atı" biçimindedir ve anlamı çözülememiştir.) İbn-i Hüseyin Gazi Seyyid Battal.

5. Hak Seyyid Gazi'ye nazar kılmıştır; Kaf Dağı'nda bazuyu koparır. Gör ki Akabe adlı cazuya ne yaptı; İbn-i Hüseyin Gazi Seyyid Battal.

6. Ben Kul Hüseyin derim ki dileğim budur; ganî ve kadir olan Hak onu övülmüş yaratmış. Rum'u İslâm'a getiren budur; İbn-i Hüseyin Gazi Seyyid Battal.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Seyyid Battal Gazi'nin adı nakarattır: "İbni Hüseyin Gazi Seyit Battal" ilk dörtlükte ikinci ve dördüncü dizede, sonraki dörtlüklerde son dizede yer alır. Işık bu yüzden metni battalname ve nefes olarak sınıflar. İlk üç dizeler "düşünü, işini, başını", "girdi, erdi, çıkardı", "kameti, heybeti, atı", "Gazi'ye, bazuyu, cazuyu", "budur, kadir, budur" diye uyaklanır. Altı dörtlük on birli hece ölçüsündedir. Son dörtlükte mahlas "Kul Hüseyn'im" biçimindedir. Kaynak kişi Halil Sezgin'dir. Makale "cazu" sözünü sızlanan, nazlanan ve ufak acısını kendini kıymetli kılmak için abartan kişi diye açıklar.

Anlam ve Söz Sanatları

Battalname, Anadolu'da yüzyıllar boyunca anlatılan, Seyyid Battal Gazi'nin Bizans'a karşı savaşlarını ve kahramanlıklarını anlatan destani halk anlatısıdır. Kul Hüseyin'in deyişi bu geleneğin sahnelerinden kısa kesitler verir: Battal'ın babası Hüseyin Gazi'nin öcünü almak için Malatya'dan çıkışı, rüyası ve duası, düşman kahramanlarını yenmesi, meydandaki narası, devasa boyu ve heybeti, Kaf Dağı'ndaki kahramanlığı. Deyişte geçen Şemmas, Mihriban, Badik ve Akabe adlarının Battalname anlatısında kimlere karşılık geldiğini kaynak açıklamaz; bu adları anlatının kişileri olarak, açıklamadan veriyoruz.

Son dörtlük deyişin asıl anlamını söyler: Battal Gazi "Urum'u İslâm'a getiren"dir. Alevî-Bektaşî geleneğinde Battal Gazi ve babası Hüseyin Gazi, Anadolu'nun manevi fatihleri arasında sayılır; Kul Hüseyin'in başka deyişlerinde de Hüseyin Gazi'den şefaat dilenir. "Battalname" türünde bir deyiş söylenmesi, cemlerde ve muhabbetlerde yalnız tasavvufi nefeslerin değil, kahramanlık anlatılarının da yaşatıldığını gösterir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar