Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Gel ey sinem gönül kasavetlenme
İnşallah kurtarır gamdan dediler
Tuttuğun demanını hulüs ile tut
Sevgi muhabbeti candan dediler
Can olan cananı sever derinden
Âşıklar kelamı söyler yerinden
Haber aldım bin Hızır’ın birinden
Arıyon da soran kimden dediler
Kimi kimden soran yüz bin Hızır’ı
Her sancakta vardır bir de hazırı
Muhammed’e vahiy gelen nazırı
Yardım bize elif mim’den dediler
Elif mim ayın’ı oku dersinden
Arifler insanı duyar sesinden
İspat şahit istemezler kimseden
Gine seni senden sorar dediler
Sofu sen sana bak yad ele bakma
Ustaz buyruğundan emrinden çıkma
Berbat hasıl olmaz boş emek çekme
Kemlerin aslını kemden dediler
Kem ile kederi alma araya
Yetmişe yetenler girer sıraya
Cahilin sohbeti gelmez yarıya
Ehilin sohbeti emden dediler
Kul Hüseyin’im emin arar dertliler
Hakikat evinde yerli yurtlular
Ol Hakk’ın indinde hoş kıymetliler
Şen olur müminler şandan dediler

Günümüz Türkçesiyle

1. Gel ey göğsüm, ey gönül, kasavetlenme; "inşallah gamdan kurtarır" dediler. Bağlandığın coşkuyu gönül temizliğiyle tut; "sevgi ve muhabbet candandır" dediler.

2. Can olan cananı derinden sever; âşıklar sözü yerinden söyler. Bin Hızır'ın birinden haber aldım; "arıyorsun ama kimden soruyorsun" dediler.

3. Yüz bin Hızır'ı kim kimden sorar; her sancakta hazır biri vardır. Muhammed'e gelen vahyin nazırı; "yardım bize elif ile mimden" dediler.

4. Elif, mim ve ayını dersinden oku; arifler insanı sesinden tanır. Kimseden ispat ve şahit istemezler; "seni yine senden sorar" dediler.

5. Sofu, sen kendine bak, yabancıya bakma; ustanın buyruğundan, emrinden çıkma. Berbat işten verim çıkmaz, boşa emek çekme; "kötülüklerin aslı kötüdendir" dediler.

6. Kötülüğü ve kederi araya alma; yetmişe yetenler sıraya girer. Cahilin sohbeti yarıya gelmez; "ehlin sohbeti dermandandır" dediler.

7. Ben Kul Hüseyin'im; dertliler güven arar; hakikat evinde yerli yurtlu olanlar Hakk'ın katında pek kıymetlidir. "Müminler şanla şen olur" dediler.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Dörtlükler birbirine zincirle bağlanır: bir dörtlüğün sonundaki söz sonrakinin başında yeniden alınır ("candan, Can olan", "birinden, Kimi kimden", "elif mim'den, Elif mim ayın'ı", "kemden, Kem ile"). İkinci ve dördüncü dizeler "dediler" redifiyle biter ve önüne "gamdan, candan, kimden, elif mim'den, senden, kemden, emden, şandan" sözleri gelir. Birinci ve üçüncü dizelerin uyakları şunlardır: "kasavetlenme, hulüs ile tut", "derinden, yerinden, birinden", "Hızır'ı, hazırı, nazırı", "dersinden, sesinden, kimseden", "bakma, çıkma, çekme", "araya, sıraya, yarıya", "dertliler, yurtlular, kıymetliler". Yedi dörtlük on birli hece ölçüsündedir; Işık metni nefes olarak sınıflar. "Kul Hüseyin'im" mahlası son dörtlükte okunur. Aktaranlar Cuma Zeytünlü ile Erdoğan Koç'tur.

Anlam ve Söz Sanatları

Deyiş, "dediler" redifiyle büyüklerden duyulmuş öğütleri aktaran bir yapı kurar. Işık ilk dörtlüğün üçüncü dizesini açıklar: "deman" coşku, istek; "hulüs" kalp temizliği demektir ve dize "coşkuyla bağlandığın yolu kalp temizliğiyle yaşa" anlamına gelir; dizenin "Tuttuğun ikrarın hulüs ile tut" biçiminde bir başka söylenişi de vardır. İkinci ve üçüncü dörtlüklerde Hızır anılır: ermişlere yol gösteren, darda kalana yetişen Hızır, her sancakta hazır bulunur. Elif, mim ve ayın harfleri, Kul Hüseyin'in başka bir deyişinde de açıklandığı gibi Allah, Muhammed ve Ali'yi çağrıştırır.

Dördüncü ve beşinci dörtlükler insanın kendini bilmesi üzerinde durur. Arifler insanı sesinden tanır, ispat ve şahit istemez, insana kendisini sorar. Sofuya yöneltilen "sen sana bak, yad ele bakma" öğüdü, başkasını yargılamak yerine kendi içine dönmeyi ister; Işık, Kul Hüseyin'in insanları yargılamayı gerçekten uzaklaşma saydığını yazar. "Ustaz" sözünü makale usta, üstat diye açıklar; ustanın buyruğundan çıkmamak, yolun usta-çırak düzenine bağlılığı anlatır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar