Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Gerçeklerin yolu çıkmaz dilinden
Sonradan sunulmaz vahdet gölünden
Kuşandığın kemer ol pir elinden
Zina olursa halin nice olur
Kimi hoşnut olmuş kendi huyuna
Ahirette çeker imiş soyuna
Koymadığın yerde âşık payına
Rızasız sunar elin nice olur
Kimi ölür kimi dünyaya gelir
Kimi talip olur isteğin bulur
Felek cellât olup üstüne gelir
Cefaya var mı kavlin nice olur
Bülbül başlar figan edip ötmeye
Sarraf olup lal ü gevher satmaya
Kul Hüseyin’im kabul dosta gitmeye
Kılavuz var mı yolun nice olur

Günümüz Türkçesiyle

1. Gerçeklerin yolu dilden çıkmaz; birlik gölünden sonradan sunulmaz. Kuşandığın kemer o pirin elindendir; zina olursa hâlin nice olur.

2. Kimi kendi huyundan hoşnut olmuş; ahirette insan soyuna çekermiş. Âşığın payını koymadığın yerde, rızasız sunan elin nice olur.

3. Kimi ölür, kimi dünyaya gelir; kimi talip olur, isteğini bulur. Felek cellat olup üstüne gelir; cefaya bir sözün var mı, sözün nice olur.

4. Bülbül figan edip ötmeye başlar; sarraf olup lal ile gevher satmaya. Kul Hüseyin dosta gitmeye razıdır; bir kılavuz var mı, yolun nice olur.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Dört dörtlüğün her biri bir kaygıyla biter: son dizelerde "nice olur" redifi vardır ("halin nice olur, elin nice olur, kavlin nice olur, yolun nice olur"). İlk üç dizeler "dilinden, gölünden, elinden", "huyuna, soyuna, payına", "gelir, bulur, gelir", "ötmeye, satmaya, gitmeye" diye uyaklanır. Ölçü on birli hecedir; Işık metni nefes ve nasihatname olarak sınıflar. "Kul Hüseyin'im" mahlası son dörtlüktedir. Kaynak kişi Halil Sezgin'dir.

Anlam ve Söz Sanatları

Deyiş, yola girmiş kişinin sorumluluğunu sorularla hatırlatır. İlk dörtlükte gerçeklerin, yani erenlerin yolunun sözle yürünmediği, birlik gölünden sonradan sunulmadığı söylenir; kişinin kuşandığı kemer, yani yola giriş simgesi, pirin elindendir. Bu kemere ve verilen ikrara rağmen yasak olana yönelen kişinin hâlinin nice olacağı sorulur. Alevî-Bektaşî ahlakında "eline, diline, beline sahip olmak" yolun temel şartlarındandır ve bu dörtlük üçüncüsüne açıkça işaret eder.

İkinci dörtlükte rıza kavramı öne çıkar: âşığın payını vermeyen ve rızasız sunan elin karşılığı sorulur. Rıza, Alevî cem ibadetinin ve topluluk hayatının temel ilkesidir; cemde sunulan lokma da, verilen hizmet de rızaya dayanmalıdır. Üçüncü dörtlük dünyanın gelip geçiciliğini ve feleğin cellat gibi insanın üstüne gelişini anlatır. Son dörtlükte şair dosta gitmeye razı olduğunu söyler, ama yolun bir kılavuz gerektirdiğini hatırlatır; bu kılavuz, Alevî yolunda rehber ve mürşittir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar