Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Benim yaralarım tevhit tevhittir
Şimdi bir derdimiz beş oldu gitti
Benim işim rehberlidir pirlidir
Hemen dertten derde düş oldu gitti
Umduğumuz dertte dermanım aldı
Arayıp dertlolan dermanın buldu
Derdim bak bir iken dört beş on oldu
Bin yıllık deliye iş oldu gitti
Hain kalleş safi emrin tutmadı
Hazreti Pir buyruğunu gütmedi
Taliplikten düştü kabul etmedi
Bal mumuyum diyen taş oldu gitti
Kul Hüseyin eydür pirim bir koca
Derdimi söylesem üç gün üç gece
Yolumuz uğradı boranlı güçe
Gözlediğim yazlar kış oldu gitti

Günümüz Türkçesiyle

1. Benim yaralarım tevhit üstüne tevhittir; şimdi bir derdimiz beş oldu, gitti. Benim işim rehberli ve pirlidir; hemen dertten derde düştü, gitti.

2. Umduğumuz dertte dermanımı aldı; dertli olan arayıp dermanını buldu. Bak, derdim birken dört, beş, on oldu; bin yıllık deliye iş oldu, gitti.

3. Hain, kalleş olan saf emri tutmadı; Hazret-i Pir'in buyruğunu gözetmedi. Talipliğinden düştü, kabul etmedi; "bal mumuyum" diyen taş oldu, gitti.

4. Kul Hüseyin der ki pirim bir yaşlıdır; derdimi söylesem üç gün üç gece sürer. Yolumuz boranlı bir zorluğa uğradı; beklediğim yazlar kış oldu, gitti.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Redif bir tamamlanmayı söyler: dörtlüklerin ikinci ve dördüncü dizeleri "oldu gitti" diye biter ("beş oldu gitti, düş oldu gitti, iş oldu gitti, taş oldu gitti, kış oldu gitti"). Birinci ve üçüncü dizelerin uyakları "tevhittir, pirlidir", "aldı, buldu, on oldu", "tutmadı, gütmedi, etmedi", "koca, gece, güce" sözleriyle kurulur. Dört dörtlük on birli hece ölçüsündedir; Işık metni güzelleme sayar. Son dörtlükte mahlas "Kul Hüseyin" diye geçer. Metin Halil Sezgin'den derlenmiştir; makale "dertlolan" sözünü dertli olan diye açıklar. Deyişin bir başka biçimi, bir deyiş derleme sitesinde Cahit Öztelli'nin "Pir Sultan'ın Dostları" kitabı kaynak gösterilerek Kul Hüseyin adıyla yayımlanmıştır; orada ilk dize "Benim yaralarım tevir tevirdir" biçimindedir. Anadolu'da aynı mahlası kullanan birden çok şair bulunduğu için bu ortaklığı aidiyet bakımından ihtiyatla karşılamak gerekir.

Anlam ve Söz Sanatları

Deyiş, çoğalan derdin anlatısıdır: bir dert önce beşe, sonra ona çıkar, dertten derde düşülür. Ama bu dert yalnız bir acı değildir; şair işinin "rehberli, pirli" olduğunu söyler, yani derdi yolun içinden gelen, olgunlaştıran bir derttir. İkinci dörtlükte dertli olanın dermanını derdin içinde bulduğu söylenir; "bin yıllık deli" sözü, ezelden beri aşka tutulmuş âşığı anlatır.

Üçüncü dörtlük yoldan dönen talibi anlatır: hain ve kalleş olan, saf emri tutmamış, pirin buyruğunu gözetmemiş, talipliğinden düşmüştür. "Bal mumuyum diyen taş oldu" dizesi, yumuşak ve uysal olduğunu söyleyen kişinin katılaştığını güçlü bir karşıtlıkla anlatır. Son dörtlükte şair pirinin yaşlı olduğunu, derdini anlatmaya üç gün üç gecenin yetmeyeceğini söyler ve yolun zorluğunu mevsim imgesiyle bitirir: beklenen yazlar kışa dönmüştür.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar