Özgün Metin

Ölçü: 8'li hece ölçüsü

Arap atla koç yiğitler
Uygun meydana çevrilir
Silahşor marifetliler
Desti üryana çevrilir
Benim yârim kederlendi
Lebi şirin şekerlendi
Kaş kirpiği siperlendi
Dilimden dane çevrilir
Benim güzelim gelince
Boyu uzun beli ince
Al yanakta gülü gonca
Gülü her yana çevrilir
Uyma vahşinin sözüne
Riya getirme özüne
Halka halka mah yüzüne
Zülüf gerdana çevrilir
Hüseyin’im duyarlarsa
Eğnim şalım soyarlarsa
Bir yâr için kıyarlarsa
Canım kurbana çevrilir

Günümüz Türkçesiyle

1. Arap atlı koç yiğitler uygun meydana dönülür; marifetli silahşorlar çıplak ele döner.

2. Benim yârim kederlendi; tatlı dudağı şekerlendi; kaşı kirpiği siper oldu; dilimden dane dane söz döner.

3. Benim güzelim gelince, boyu uzun, beli ince; al yanağında gül goncası, o gül her yana döner.

4. Vahşinin sözüne uyma, özüne riya getirme; ay yüzüne halka halka zülüfler gerdana döner.

5. Hüseyin'imi duyarlarsa, omzumdaki şalı soyarlarsa, bir yâr için kıyarlarsa canım kurbana döner.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Sekiz heceli dizelerde redif bir dönüşü anlatır: ikinci ve dördüncü dizeler "çevrilir" diye biter ("meydana çevrilir, üryana çevrilir, dane çevrilir, her yana çevrilir, gerdana çevrilir, kurbana çevrilir"). Birinci ve üçüncü dizeler "yiğitler, marifetliler", "kederlendi, şekerlendi, siperlendi", "gelince, ince, gonca", "sözüne, özüne, yüzüne", "duyarlarsa, soyarlarsa, kıyarlarsa" diye uyaklanır. Işık beş dörtlüklük metni güzelleme sayar. Şair son dörtlükte kendini "Hüseyin'im" diye anar. Aktaranlar Halil Sezgin ile Âşık Hasan Özabdal'dır.

Anlam ve Söz Sanatları

Kısa dizeli güzelleme, yiğitlik ve güzellik imgelerini yan yana getirir. İlk dörtlükte Arap atlı koç yiğitler meydana çıkar, marifetli silahşorlar "dest-i üryan", yani çıplak elle döner; bu, halk şiirinin bilinen bir yiğitlik sahnesidir. Sonraki dörtlükler sevgilinin güzelliğine geçer: kederlenen yâr, şekerlenen dudak, siper olan kaş kirpik, uzun boy, ince bel, al yanakta gonca gül, ay yüzüne halka halka düşen zülüfler.

Dördüncü dörtlükte bir öğüt araya girer: vahşinin, yani kaba ve anlayışsız kişinin sözüne uyulmamalı, öze riya getirilmemelidir. Son dörtlük güzellemeyi bir fedakârlık sözüyle bağlar: âşık bir yâr için öldürülse bile canı kurbana döner. "Çevrilir" redifi şiir boyunca farklı anlamlar kazanır: meydana dönmek, söz döndürmek, gülün her yana dönmesi, zülfün gerdana dökülmesi ve sonunda canın kurbana dönüşmesi.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar