Özgün Metin

Vezin: Mefāʿīlün mefāʿīlün mefāʿīlün mefāʿīlün

Bu şeb bir ṭatlı ṣoḥbetle geçirdim vaḳtimi yatdım
Gice rüʾyāda bāl deryāsına ṭaldım çıḳup batdım
Ṣafā itdim alup ol bāl dudaḳlı yāri āġūşa
Leb-i şīrīnin öpdüm ṣanki şehdāba şeker ḳatdım
Yalanlarla bulaşdırmışdı aġzın vaʿd-ı vaṣlıyla
Yaladım yutdum az ḳaldı diyüp öpdükçe aldatdım
Yamaçlaşdı nehārım kūh-ı zehreyle ḳaranlıḳda
Elimde mūm, bir ġāre baş urdum müşkile çatdım
Gemi azıya almış ṭāliʿ-i ser-keş yola yatmaz
Bu şeb maʿnāda bindim çifte atdıḳça kötek atdım

Günümüz Türkçesiyle

1. Bu gece tatlı bir sohbetle vaktimi geçirdim, yattım; gece rüyada bal denizine daldım, çıktım, battım.

2. O bal dudaklı sevgiliyi kucağıma alıp safa sürdüm; tatlı dudağını öptüm, sanki şerbete şeker kattım.

3. Ağzını kavuşma vaadiyle, yalanlarla bulaştırmıştı; "az kaldı" deyip yaladım, yuttum; öptükçe aldattım.

4. Gündüzüm karanlıkta bir öd dağıyla yamaçlaştı (mısra tam açık değildir); elimde mum, bir mağaraya başımı vurdum, bir müşküle çattım.

5. Gem azıya almış dikbaşlı talih yola yatmaz; bu gece gerçekte ona bindim, çifte attıkça sopa attım.

Edebî ve Tarihî Yorum

Divanın ağırbaşlı şiirleri arasında bir nefes alma yeri: "Gazel-i hezl-âmîz", yani şaka karışık gazel. Şair güzel bir sohbetten sonra yatar ve rüyasında bal denizine dalar; bal dudaklı sevgiliyi kucaklar, öptükçe şerbete şeker katmış gibi olur. Bal, şeker, şerbet, yalamak ve yutmak kelimeleri, aşk şiirinin "leb-i şîrîn", tatlı dudak mazmununu harfi harfine alıp mutfağa taşır.

Üçüncü beyitte sevgilinin kavuşma vaatlerinin yalan olduğu ortaya çıkar, ama şair de "az kaldı" diyerek onu aldatır. Dördüncü beyitte rüya bir kâbusa döner: elinde mumla karanlık bir mağaraya başını vurur. Son beyit talihi gem azıya almış dikbaşlı bir ata benzetir; şair rüyasında ona biner ve çifte attıkça sopa atar. Rüyada talihi dize getiren ama uyanıklıkta ona söz geçiremeyen bir adamın şakası, gazelin bütün hafifliğini taşır. Dördüncü beytin ilk mısraındaki imge çözülemedi; çeviri onu belirsizliğiyle bırakır.

Kaynakça

  • Zeynep Adıyahşi, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [43b-87b], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 63 (şiir no. 218; yazma vr. 60b). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116831.pdf

Çevrimiçi kaynaklar