Özgün Metin

Vezin: Feʿilātün feʿilātün feʿilātün feʿilün

Zülf ü ruḫ leb-be-leb cām-ı ṣafā gūşunda
Giceniñ gündüz ile bezm-i seḥer nūşunda
Ẓıll-ı zülfünde celī-gūş dil-āvīzini gör
Şekl-i terbīʿ-i ḳamerdir şebiñ āġūşunda
Kevkeb-i zühre ser-āvīḫte-i pāy-ı hilāl
Ṣanırım parlayan elmāsını mengūşunda
Ḳudretiñ muṣḥaf-ı icmālidir ol vech-i cemīl
Ki nihāde vasaṭ-ı raḥle beri dūşında
Ḳara sevdālarımıñ cūşişini seyr iderim
Cūdiyā mevce-i giysū-yı emel-pūşunda

Günümüz Türkçesiyle

1. Zülüf ve yanak, safa kadehinin kulağında dudak dudağa; gece, gündüzle seher meclisinin içişinde.

2. Zülfünün gölgesinde gönül alan, açıkta duran küpesini gör; gecenin kucağında ayın dördün şeklidir.

3. Zühre yıldızı, hilalin ayağından sarkmış; sanırım küpesinde parlayan elmasıdır.

4. O güzel yüz, kudretin özet mushafıdır ki omzunun rahlesinin ortasına konmuştur.

5. Ey Cûdî, emel giyinmiş saçının dalgasında kara sevdalarımın coşkusunu seyrederim.

Edebî ve Tarihî Yorum

Tahmisin hemen ardından Cûdî, Nâilî'nin gazeline kendi cevabını verir: aynı redif ve kafiyeyle, "-ûşunda" sesleriyle kurulmuş bir nazire. Tahmiste olduğu gibi burada da sevgilinin küpesi şiirin merkezindedir, ama imgeler gökyüzüne taşınır. İkinci beyitte zülfün gölgesindeki küpe, gecenin kucağındaki dördün ay olur; üçüncü beyitte hilalin ucundan sarkan Zühre yıldızı, küpedeki elmas sanılır. Hilal ile Zühre'nin yan yana görünüşü, gökyüzünde sık görülen ve şairlerin çok sevdiği bir manzaradır.

Dördüncü beyit divan şiirinin bilinen bir benzetmesini, sevgilinin yüzünü bir Kur'an sayfasına benzetmeyi, yeni bir ayrıntıyla genişletir: yüz, Allah'ın kudretinin "mushaf-ı icmâlî"si, yani özet bir mushaftır ve omuz bu mushafın konduğu rahle olur. Makta beyti şairin "kara sevda"larını sevgilinin dalgalı saçında coşan bir deniz gibi görür. Tahmis ile nazirenin art arda gelmesi, Cûdî'nin klasik şiirin büyük ustalarıyla kendi sesiyle konuşmayı sevdiğini gösterir.

Kaynakça

  • Zeynep Adıyahşi, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [43b-87b], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 82 (şiir no. 231; yazma vr. 68a). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116831.pdf

Çevrimiçi kaynaklar