Özgün Metin

Vezin: Mefāʿilün feʿilātün mefāʿilün feʿilün

Ter-i nemā teñi bülbül gibi o gül diñler
Nevā-yı ʿaşḳı göñül, kimde var göñül diñler
Bu bir edā ki olur tercemān-ı şevḳ-i elest
Bütün meḥāfil-i ṭāʿāt u bezm-i mül diñler
Sürūş-ı mest olur āhenk-i müsteṭābımdan
Sünūḥ-ı rūḥumı göklerde ʿaḳl-ı kül diñler
Eẕān-ı vaḥdet-i erbāb-ı iḫtilāf oḳurum
Ḳoyup mücādeleyi muḫtelif sübül diñler
Sürūd-ı ʿismet-i ʿaşḳıñ ne ṭatlıdır Cūdī
Ṣabī vü pīr ü civān, merʾe vü recül diñler

Günümüz Türkçesiyle

1. O gül, bülbül gibi büyümenin nağmesini dinler (mısra tam açık değildir); gönül aşkın nağmesini dinler, kimde gönül varsa dinler.

2. Bu öyle bir eda ki "Elest" (bezmi) şevkinin tercümanı olur; bütün ibadet meclisleri de şarap meclisleri de dinler.

3. Hoş ahengimden melek sarhoş olur; ruhumun ilhamlarını göklerde Akl-ı küll dinler.

4. Ayrılık içindekilere birlik ezanını okurum; ayrı yollar, tartışmayı bırakıp dinler.

5. Aşkın iffet şarkısı ne tatlıdır, ey Cûdî; çocuk, yaşlı ve genç, kadın ve erkek dinler.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin ve sesin gücünü anlatan bu gazel, divanda bir önceki gazelin ardından "Bu da" başlığıyla gelir. "Diñler" redifi her beyitte dinleyen bir öznenin sahneye çıkmasını sağlar: gül, gönül, ibadet ve şarap meclisleri, melekler, Akl-ı küll, farklı yollar ve sonunda her yaştan ve her cinsten insan. İkinci beyitteki "Elest" kelimesi, A'râf suresinde ruhlara "Ben sizin Rabbiniz değil miyim?" diye sorulan ezelî sözleşmeye (7/172) göndermedir; şairin şiiri o ilk sözleşmenin şevkini dile getiren bir tercümandır.

Dördüncü beyit gazelin en anlamlı yeridir: şair ayrılığa düşmüş olanlara "birlik ezanı" okur ve farklı yollar tartışmayı bırakıp onu dinler. Divanın dinler ve mezhepler arasındaki çatışmalara dair karamsar şiirlerinin yanında bu beyit bir umut taşır: ortak bir ses bulunursa ayrılık susar. Makta beytindeki "aşkın iffet şarkısı" ifadesi, şairin aşk şiirini temiz bir sevgi dili olarak gördüğünü gösterir; bu yüzden çocuk ile yaşlı, kadın ile erkek onu birlikte dinleyebilir.

Kaynakça

  • Zeynep Adıyahşi, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [43b-87b], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 83-84 (şiir no. 233; yazma vr. 68a-68b). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116831.pdf

Çevrimiçi kaynaklar