Özgün Metin

Vezin: Feʿilātün feʿilātün feʿilātün feʿilün

Uzanır gizlice minḳārı bahārıñ femine
Ṣulanır bülbül-i şūrīde gülüñ şebnemine
Gülleriñ ḫande-i ḫāmūşını taṣvīt eyler
Bülbülüñ ʿāʾid olur feyż-i demi gül demine
Bir teṣādüfdür a bülbül bu ḥayātıñ ẕevḳi
Güẕeriñ düşdi dikenlikde ṣafā ʿālemine
Şāne-i bād-ı nesīm açdı gülüñ ʿuḳdesini
Sünbülüñ degmedi merġūle-nümā perçemine
Cūdiyā bir gülüñ üftādesiyim gülse eger
Ġoncalar hep ḳasem eyler o gülüñ mebsemine

Günümüz Türkçesiyle

1. Baharın gagası gizlice (gülün) ağzına uzanır; çılgın bülbül gülün çiyiyle sulanır.

2. Güllerin sessiz gülüşünü sese döker; bülbülün nefesinin feyzi gülün nefesine döner.

3. A bülbül, bu hayatın zevki bir rastlantıdır; yolun dikenlikte safa âlemine düştü.

4. Seher yelinin tarağı gülün düğümünü açtı; kıvrım kıvrım sümbülün perçemine dokunmadı.

5. Ey Cûdî, bir gülün düşkünüyüm, eğer gülerse; goncalar hep o gülün tebessümüne yemin eder.

Edebî ve Tarihî Yorum

Bülbül ile gülün bilinen aşk hikâyesi, bu kısa gazelde bir bahar sabahının küçük ayrıntılarıyla yeniden anlatılır. Açılış beytinde bahar, bir kuş gibi gagasını gülün ağzına uzatır; bülbül gülün çiyiyle sulanır. İkinci beyitte bülbül gülün sessiz gülüşünü sese çevirir: gül sessizce açar, bülbül onun adına şarkı söyler ve nefesi yine güle döner. Bu karşılıklılık, divan şiirinde çoğu zaman tek yönlü anlatılan bülbül aşkını iki taraflı bir alışverişe dönüştürür.

Üçüncü beyit hafif bir felsefe ekler: hayatın zevki bir rastlantıdır, bülbül dikenlikte yolunu şaşırırken safa âlemine düşmüştür. Dördüncü beyitte seher yeli bir tarak gibi gülün goncasını açar ama sümbülün kıvrımlarına dokunmaz; yel yalnız açılacak olanı açar. Makta beyti şairi de bir gülün düşkünü yapar ve goncaların o gülün tebessümüne yemin ettiğini söyler. Tezde ikinci ve üçüncü beyitler bitişik dizilmiştir; burada ayrı beyitler olarak verilmiştir.

Kaynakça

  • Zeynep Adıyahşi, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [43b-87b], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 85-86 (şiir no. 236; yazma vr. 69a). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116831.pdf

Çevrimiçi kaynaklar