Özgün Metin
Vezin: Feʿilātün feʿilātün feʿilātün feʿilün
Yitdi bī-çāre çocuḳlar abaza çekmekden
Ḳıymetin bilmedigi toḫmı yere ekmekden
Ava ṭoġrultsa nişān almadan evvel boşanır
İkide birde tüfengiñ tetigin tegmekden
Günümüz Türkçesiyle
1. Zavallı çocuklar kendi kendini tatmin etmekten, değerini bilmedikleri tohumu yere ekmekten tükendi.
2. Ava doğrultsa, nişan almadan önce boşalır; ikide bir tüfeğin tetiğine dokunmaktan.
Edebî ve Tarihî Yorum
Divanın en beklenmedik metinlerinden biri, gençlere yönelik açık sözlü bir ahlak ve sağlık öğüdüdür. "Abaza çekmek", Osmanlı Türkçesinde kendi kendini tatmin etmeyi anlatan argo bir deyimdir. On dokuzuncu yüzyıl sonu ve yirminci yüzyıl başının sağlık ve ahlak kitapları, bu alışkanlığın gençlerin bedenini ve gücünü tükettiğini ileri sürer ve onu sık sık uyarı konusu yapardı; bu görüş bugünkü tıp bilgisiyle örtüşmez, ama dönemin eğitim anlayışında yaygındı.
Muallim olan Cûdî, aynı uyarıyı bir av benzetmesiyle şiire taşır: ikide bir tetiğine dokunulan tüfek, ava doğrultulduğunda nişan alınmadan boşalır. Benzetme hem şakacı hem öğreticidir ve konuyu açıkça adlandırmadan anlaşılır kılar. Divanın büyük bölümünü dolduran felsefi ve dinî şiirlerin yanında bu kıt'a, şairin gençlerin terbiyesiyle uğraşan bir öğretmen olarak gündelik kaygılarını da şiirine taşıdığını gösterir.
Kaynakça
- Zeynep Adıyahşi, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [43b-87b], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 87 (şiir no. 238; yazma vr. 69b). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116831.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
