Özgün Metin

Vezin: Mefāʿilün feʿilātün mefāʿilün feʿilün

Göñülde oynar o şūḫuñ yed-i muḥannāsı
Derūne işledi tā ḳarşıdan temennāsı
Laṭīf-i ḥumret-i ʿiṣmetle şuʿle-rīz ḥicāb
Naṣīb-i ʿaşḳ olacaḳ sīb-i nā-mücennāsı
Yazar cemāl-i cemīlinde ḳalb-i pür-şeġafı
Ki lafẓa ḥüsn ile ẓāhirdir ʿaşḳ-ı maʿnāsı
Kitāb-ı ʿaşḳda müferridle cemʿe yer yoḳdur
Gelir dü-cins-i muḫālifle hep müŝennāsı
Çerāġ-ı sīnesi rūşendi leyl-i elyelde
Nehārı ḳısa ḳarañu gösterdi leylāsı
Ṣafā-yı dil gibidir çār-ı nīk içinde o şūḫ
Ḥicāba girse de nūruñ ʿayān tecellāsı
Nigāh-ı ʿiṣmeti taʿvīẕ-i dildir ey Cūdī
Taʿalluḳ itse yaḳar sīnelerde ḫannāsı

Günümüz Türkçesiyle

1. O şuhun kınalı eli gönülde oynar; temennası ta karşıdan içime işledi.

2. İffet kızıllığının inceliğiyle alev saçan bir hicap; koparılmamış elması aşkın nasibi olacak.

3. Güzel yüzü, sevda dolu kalbi yazar; çünkü aşkın anlamı lafızda güzellikle görünür.

4. Aşk kitabında tekile ve çoğula yer yoktur; ikili hep iki karşı cinsle gelir.

5. Göğsünün kandili en karanlık gecede parlaktı; kısa gündüzü, Leylâ'sını (gecesini) karanlık gösterdi (beyit tam açık değildir).

6. O şuh, iyi örtüsünün içinde gönül safası gibidir; perdeye girse de nurun tecellisi apaçıktır (mısra tam açık değildir).

7. Ey Cûdî, iffetli bakışı gönlün muskasıdır; ilişirse göğüslerdeki sinsi vesvesecisi (şeytanı) yakar.

Edebî ve Tarihî Yorum

İffet ile güzellik, bu aşk şiirinde birlikte övülür. Sevgilinin kınalı eli ve uzaktan yaptığı temenna, şairin gönlüne işler; yanağındaki kızıllık bir utanma kızıllığıdır ve "koparılmamış elma" imgesi el değmemiş bir temizliği anlatır. Üçüncü beyit söz ile anlam arasında bir benzetme kurar: güzel yüz bir lafızdır ve aşkın anlamı o lafızda görünür.

Dördüncü beyit Arap dilbilgisinden alınmış nükteli bir hükümdür: aşk kitabında tekil ve çoğul yoktur, yalnızca "müsennâ", ikil vardır ve bu ikil her zaman iki karşı cinsten kurulur. Muallim şairin dilbilgisi terimlerini aşk şiirine taşıyan bu tavrı, divanın başka gazellerinde de görülür. İffet teması son beyitte bir koruma imgesiyle mühürlenir: sevgilinin iffetli bakışı gönle bir muskadır ve Nâs suresinde anılan "hannâs", yani sinsi vesvesecisi şeytanı yakar. Beşinci ve altıncı beyitte birkaç kelimenin okunuşu tezde kesin değildir; çeviri bu yerleri gösterir.

Kaynakça

  • Zeynep Adıyahşi, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [43b-87b], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 106 (şiir no. 254; yazma vr. 76a). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116831.pdf

Çevrimiçi kaynaklar