Özgün Metin
Vezin: Feʿilātün feʿilātün feʿilātün feʿilün
Öper istavrozı dāʾim giyinir peşm-i siyāh
Kemre altında yaşarmış ṣıġışup ḫvār u ẕelīl
Nezdine girse cihān-gīr, ḫarāc almaḳ içün
O anıñ aḳçesini ẕimmete eyler taḥvīl
Der-i güsder ki güşāde bulunur ẓan olunur
Yorṭısı çoḳdur ider kārını ṣıḳ ṣıḳ taʿṭīl
Günümüz Türkçesiyle
1. Durmadan haç öper, siyah yün giyinir; kemer altında sıkışıp hor ve aşağılanmış olarak yaşarmış.
2. Cihangir (hükümdar) haraç almak için huzuruna girse, o onun akçesini zimmete çevirir.
3. Kapısının açık bulunduğu sanılır (mısra tam açık değildir); yortusu çoktur, işini sık sık tatil eder.
Edebî ve Tarihî Yorum
Başlıktaki "Sefsâfdan" kelimesi tezde açıklanmaz ve bu yüzden üç beyitlik hiciv tam yerine oturmaz. Anlatılan kişi haç öpen, siyah yünden giysiler giyen, bir kemer altında sıkışıp hor görülerek yaşayan biridir; bu tasvir bir Hristiyan rahibini ya da keşişi düşündürür. İkinci beyit, Osmanlı'daki gayrimüslim tebaanın hukuki durumuna bir göndermedir: haraç almak için gelen hükümdarın karşısında o, parasını "zimmete" çevirir, yani cizye ödeyerek zimmî statüsünde korunur.
Üçüncü beyit, Hristiyan takviminin bayramlarına, "yortular"a takılır: yortusu çoktur ve işini sık sık tatil eder. Divanın dinlere ve topluluklara yönelik öteki polemik metinleriyle aynı ton burada daha kısa ve hafif bir alay biçiminde görülür; bir topluluğun dinî hayatıyla alay eden bu dil, dönemin önyargısını yansıtır. Başlığın anlamı ve şiirin tam olarak kimi hedef aldığı açık olmadığından, beyitler ihtiyatla çevrilmiş ve yorumda kesin bir hükümden kaçınılmıştır.
Kaynakça
- Zeynep Adıyahşi, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [43b-87b], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 105 (şiir no. 252; yazma vr. 76a). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116831.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
