Özgün Metin

Vezin: Mefʿūlü fāʿilātü mefāʿīlü fāʿilün

Ḫāricde ṣanma levḥ-i derūnumdadır ṣafā
ʿAḳlıñ ḫilāfı zevḳ-i cünūnumdadır ṣafā
Çeşmim iʿāre eyledigi bir laṭīfedir
Manẓarda yoḳ nigāh-ı füsūnumdadır ṣafā
Bir ẕirve-i bülende ḳadar yükselir göñül
Fevḳu'l-ḫayāl, o ẕevḳ ile dönmededir ṣafā
Her cünbüşi ḥayātıñ olur laṭme-i ḥużūr
Baʿde'l-memāt belki sükūnumdadır ṣafā
Cūdī şarāb-ı bezm-i meẓāhir serābdır
Söyler ẓuhūr, kūb-ı kümūnumdadır ṣafā

Günümüz Türkçesiyle

1. Sanma ki dışarıdadır, safa iç dünyamın levhasındadır; aklın tersine, safa deliliğimin zevkindedir.

2. Gözümün ödünç verdiği bir inceliktir; manzarada yok, safa büyülü bakışımdadır.

3. Gönül yüksek bir zirve kadar yükselir; hayalin üstünde, safa o zevkle dönmektedir.

4. Hayatın her kımıltısı huzura bir tokat olur; belki safa, ölümden sonraki sükûnumdadır.

5. Cûdî, görünüşler meclisinin şarabı bir seraptır; zuhur söyler: safa, gizliliğimin testisindedir.

Edebî ve Tarihî Yorum

Safanın, yani iç huzurun ve sevincin yeri sorulduğunda, bu kısa düşünce şiirinin her beyitte verdiği cevap aynıdır: içeride. Safa dış dünyada değil, gönlün levhasında; manzarada değil, bakan gözün büyüsündedir. Göz manzaraya güzelliğini ödünç verir; aynı manzara başka bir göze sıradan görünebilir. Birinci beyitteki "aklın tersine, deliliğimin zevkinde" ifadesi, divanın Mecnun'u akla tercih eden öteki beyitleriyle uyumludur.

Dördüncü beyit daha karanlık bir sonuca varır: hayatın her kımıltısı huzura bir tokattır; belki asıl safa ölümden sonraki sükûndadır. Makta beyti ise vahdet düşüncesine bağlanır: görünüşler meclisinin şarabı bir seraptır, zuhur, yani görünür olan şey bile safanın kendi gizliliğinin testisinde saklı olduğunu söyler. Kümûn, gizlilik ile zuhur, görünürlük arasındaki bu karşıtlık, divanın "Hafâ-yı Zuhûr" gazelindeki düşünceye yakındır.

Kaynakça

  • Zeynep Adıyahşi, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [43b-87b], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 112 (şiir no. 264; yazma vr. 78b). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116831.pdf

Çevrimiçi kaynaklar