Özgün Metin

Vezin: Mefāʿīlün mefāʿīlün mefāʿīlün mefāʿīlün

Yazar mirʾate ḥüsnün şiʿr-i nev-inşād lāzımsa
Naẓar ḳıl sevdigim mażmūnun istişhād lāzımsa
Riyāż-ı cenneti güllerle, sünbüllerle ʿarż eyler
Baḳup mirʿata gül, seyr-i behişt ābād lāzımsa
īrād oluna geldigine bināʾen şiʿre 'şāhid-i kelām' dinmişdir.Ve eger kelāmdan kelām -ı beşer ḳaṣd
olunursa 'şāhid' maḥbūb maʿnāsına olaraḳ 'ey kelāmıñ maḥbūb ḳısmı' dimek olur.
Cemāliñ pertev-efşān oldıġı yerlerde ġam ḳalmaz
Görün bir kerre, ġamdan göñlimi āzād lāzımsa
Benim ʿaşḳım seniñ ḥüsnüñ ider īżāḥ-ı māhiyyet
Cihānda ḥüsn ü ʿaşḳa bir miŝāl īrād lāzımsa

Günümüz Türkçesiyle

1. Yeni söylenmiş bir şiir gerekiyorsa güzelliğin onu aynaya yazar; sevgilim, mazmununa bir şahit getirmek gerekiyorsa bak.

2. Cennet bahçelerini güllerle, sümbüllerle gösterir; bayındır cennetin seyri gerekiyorsa aynaya bakıp gül.

3. Yüzünün ışık saçtığı yerlerde gam kalmaz; gönlümün gamdan kurtulması gerekiyorsa bir kere görün.

4. Benim aşkım senin güzelliğinin mahiyetini açıklar; dünyada güzellik ve aşka bir örnek getirmek gerekiyorsa.

Edebî ve Tarihî Yorum

"Lâzımsa", yani gerekiyorsa redifi dört beyitlik gazeli bir koşul zincirine çevirir; her beyitte sevgiliye bir şey yapması, bir şeyi göstermesi önerilir. Matla beyti şiir ile ayna arasında bir benzetme kurar: yeni bir şiir gerekiyorsa sevgilinin güzelliği onu aynaya yazar; o şiirin mazmununa şahit gerekiyorsa sevgili aynaya bakmalıdır. Güzellik burada kendi kendini anlatan bir şiirdir.

İkinci ve üçüncü beyitler aynı aynayı cennete ve teselliye açar: aynaya bakıp gülen sevgili güllü ve sümbüllü cennet bahçelerini gösterir; yüzünün ışık saçtığı yerde gam kalmaz. Makta yerindeki dördüncü beyit, aşk ile güzellik arasındaki karşılıklı bağı söyler: şairin aşkı sevgilinin güzelliğinin ne olduğunu açıklar ve dünyada güzellik ile aşka getirilebilecek bir örnektir. Bu gazelin ilk beyti divanda birkaç sayfa önce tek başına da yazılmıştır; şairin önce bir matla kaydedip sonra gazeli tamamladığı düşünülebilir.

Kaynakça

  • Zeynep Adıyahşi, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [43b-87b], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 115-116 (şiir no. 270; yazma vr. 79b). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116831.pdf

Çevrimiçi kaynaklar