Özgün Metin

Şimdiden gerü ey gonca bana cevrini az et
Destur sana erbabını bul da ana naz et.
Beyhude bana arzı vefa etme alan yok
Canın kimi isterse konuş mahremi naz et.
Biz başımıza hırka çeküp rağbeti kestik
İster köçek ol oyna da dil nağmeni saz et.
Dil beytini zalim nice bir zulm ile yıktın
Haccac gibi zulmun mu dedi hedmi hicaz et.
Bu seyyienin afvine ruhsat verilür mü
Gel medreseye CUDİ ye ifayı cevvaz et.

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey gonca, bundan sonra bana cefanı azalt; izin senin, ehlini bul da ona naz et.

2. Bana boşuna vefa sunma, alan yok; canın kimi isterse onunla konuş, onu naz sırdaşı et.

3. Biz başımıza hırka çekip rağbeti kestik; istersen köçek ol, oyna da gönlünün nağmesini saz et.

4. Ey zalim, gönül evini nice bir zulümle yıktın; zulmün sana Haccâc gibi "Hicaz'ı yık" mı dedi?

5. Bu kötülüğün affına izin verilir mi? Medreseye gel de Cûdî'ye cevaz (fetvası) ver.

Edebî ve Tarihî Yorum

Tezin Ekler bölümünün son şiiri olan bu gazel, aşktan vazgeçmiş bir âşığın sevgiliye yazdığı şakacı bir veda mektubu gibidir. Şair "gonca" diye seslendiği sevgiliye cefasını azaltmasını, nazını ehline yapmasını, vefa teklifini başkasına götürmesini söyler. Üçüncü beyit bu vazgeçişi bir derviş imgesiyle anlatır: şair başına hırka çekmiş, dünyaya rağbeti kesmiştir; sevgili isterse köçek gibi oynayıp gönlünün nağmesini çalabilir.

Dördüncü beyit "beyt" kelimesinin iki anlamıyla oynar: "dil beyti", gönül evi, Kâbe'nin adı olan "Beyt"i de çağrıştırır. Sevgilinin gönül evini yıkması, Emevî valisi Haccâc'ın Mekke kuşatmasında Kâbe'yi mancınıklarla dövdürmesine benzetilir; divandaki Kerbelâ mersiyesinde de Haccâc aynı olayla anılmıştı. Makta beyti şakayı medreseye taşır: bu kötülüğün affı için bir ruhsat gerekir; sevgili medreseye gelip Cûdî'den bir "cevaz" fetvası almalıdır. Muallim ve medrese yetişkini bir şairin fıkıh terimleriyle şakalaşması, divanın başka gazellerinde de görülen bir alışkanlıktır.

Kaynakça

  • Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 180, 189 (Ekler, şiir no. 14). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf

Çevrimiçi kaynaklar