Özgün Metin
Vezin: Fāʿilātün fāʿilātün fāʿilātün fāʿilün
ʿĀşıḳ-ı bī-raḥm içün lāyıḳ mı cānān aġlasın
Derdiñ istiġnāsına yansın da dermān aġlasın
Ey güzel gözlüm ne lāyıḳdır bu çeşmān aġlasın
Hiç olur mı nāzenīnim nāz nīnān aġlasın
Nergis-i maḥmūrıñı giryān iden ḳan aġlasın
Aġladan bir an seni ʿālemde her an aġlasın
Günümüz Türkçesiyle
1. Merhametsiz bir âşık için sevgilinin ağlaması layık mı? Derdin umursamazlığına derman yansın da ağlasın. Ey güzel gözlüm, bu gözlerin ağlaması ne kadar layık? Hiç olur mu nazeninim, nazlı uykudaki (gözler) ağlasın? Mahmur nergis gözünü ağlatan kan ağlasın; seni bir an ağlatan âlemde her an ağlasın.
Edebî ve Tarihî Yorum
Başlığıyla birlikte okunduğunda bu altı mısra küçük bir hikâye anlatır: sevdiği tarafından sevilmediği için ağlayan, güzel gözlü bir kız. "Güfte", bestelenmek üzere yazılmış söz demektir; başlık, şiirin bir şarkı sözü olarak düşünüldüğünü gösterir. Divan şiirinde ağlayan hemen her zaman âşıktır; burada ise ağlayan sevgili konumundaki güzel kızdır ve şair onun gözyaşına haksızlık gözüyle bakar.
Altı mısra da "ağlasın" rediflidir, ama bu tekrar her seferinde başka bir öznenin ağlamasını ister. Merhametsiz âşık için sevgili ağlamamalıdır; asıl derman yanıp ağlamalı, o güzel gözleri ağlatan kan ağlamalı, onu bir an ağlatan her an ağlamalıdır. Bu ters çevirme, bir lanete dönüşen şefkatli bir tesellidir. "Nergis-i mahmûr", mahmur nergis, divan şiirinde sevgilinin baygın bakışlı gözünün bilinen adıdır; burada o göz, uykudan değil gözyaşından ağırlaşmıştır.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 125 (şiir no. 173; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
