Özgün Metin

Vezin: Mefāʿīlün mefāʿīlün mefāʿīlün mefāʿīlün

Benim çekdiklerim gögsümdeki eski körükdendir
Şitā-ı hengāmı yaʿnī ıżṭırābım o körükdendir
Beyāż süt var iken içmem siyeh ḳaṭranıñ ey ṣāḳī
ʿİlācım ḳalʿa-i bālādaki sütci yörükdendir

Günümüz Türkçesiyle

1. Çektiklerim göğsümdeki eski körüktendir; kış mevsiminde, yani, sıkıntım o körüktendir.

2. Ey saki, beyaz süt varken senin kara katranını içmem; ilacım yukarı kaledeki sütçü yörüktendir.

Edebî ve Tarihî Yorum

Başlığı "Öksürük içün irticâlen", öksürük için doğaçlama olan bu dörtlük, divanın en gündelik ve en şakacı şiirlerinden biridir. Şair göğsünü eski bir körüğe benzetir; ciğerler bir demirci körüğü gibi solur ve kışın bu körük bozulur. Yaşlı bir adamın kış öksürüğü, böylece bir zanaat aletinin imgesine bürünür.

Divan şiirinin bilinen meyhane sahnesi ikinci beyitte bir şakaya dönüşür. Sakiye seslenilir, ama bu kez şarap değil ilaç söz konusudur: şair sakinin "kara katranını", belki öksürük için verilen katranlı bir şurubu ya da şarabı içmez, beyaz sütü tercih eder. İlacı "kal'a-i bâlâ", yukarı kaledeki sütçü yörüktendir. Bu yer adının hangi şehre ait olduğu şiirde söylenmez; ama bir mahalle sütçüsünün adı şiire girdiği için dörtlük, şairin günlük hayatından alınmış bir sahne gibi okunur. Doğaçlama söylendiği belirtilen bu kıt'a, Ali Canip Yöntem'in anlattığı sohbet ve nükte ustası Cûdî'nin sesini en yakından duyuran metinlerdendir.

Kaynakça

  • Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 126 (şiir no. 175; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
  • Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 6 (Ali Canip Yöntem'in "Unutulmuş Şöhretlerden: Muallim Cûdî Efendi" yazısından aktarma). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf

Çevrimiçi kaynaklar