Özgün Metin
Vezin: Feʿilātün feʿilātün feʿilātün feʿilün
Müslümāñ ġayr-ı milel olsa ne rütbe medenī
Nefse maġlūbdur ümmīd-i ṣalāḥ itme ṣaḳın
İtse de ahdle peymānla teʿmīn-i amān
İnanup kāfire teslīm-i silāḥ itme ṣaḳın
Günümüz Türkçesiyle
1. Başka milletler ne kadar medeni olsa da (onlar) nefse yenilmiştir; Müslüman, (onlardan) iyilik ummaktan sakın.
2. Ahitle, yeminle güvenlik vaat etseler bile, kâfire inanıp silahını teslim etmekten sakın.
Edebî ve Tarihî Yorum
"Sakın" redifi iki kez tekrarlanan bir ihtardır ve kıt'a, divanın siyasi uyarılarından biridir. Şiirin genellemesine göre başka milletler, "gayr-ı milel", ne kadar medeni görünürse görünsün nefse yenilmiştir ve onlardan iyilik beklemek yanlıştır; bu, bütün bir topluluğu tek bir hükme bağlayan polemik bir yargıdır. İkinci beyit bu genel hükmü somut bir öğüde bağlar: ahit ve yeminle güvenlik vaat edilse bile silah teslim edilmemelidir.
Şiirin tarihi bilinmez, ama "medenî" kelimesinin bir sıfat olarak kullanılışı ve silah teslimi uyarısı, Osmanlı Devleti'nin Avrupa devletleriyle yaptığı antlaşmaların ve Balkanlardaki çatışmaların konuşulduğu son dönemi düşündürür. Divanın Batılılaşma ve medeniyet tartışmalarına dair öteki şiirleriyle aynı şüpheciliği taşıyan kıt'a, bu kez kültürel değil siyasi ve askeri bir dille konuşur. Polemik tonu, yazıldığı dönemin güvensizlik duygusunu yansıtır.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 125 (şiir no. 174; yazma vr. 42b). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
