Özgün Metin
Vezin: Feʿilātün feʿilātün feʿilātün feʿilün
Ādeme secde eger ḥaḳ u ḥaḳīḳatse baba
Kāfir olmazdı mesīḥāya ṭayan ehl-i hevā
Ādem-i kāmile taḫṣīṣ ile teʾvīl itme
Ādem-i kāmil idi rūḥ idi ḥattā ʿīsā
Ekmel-i ādem olan ḥażret-i ḫatem mürsel
Dedi mi ümmetine secde idiñ siz de baña
Ġālibā secdeye lāyıḳ olan ādem sizce
Şu kilise diregi eñseli şişmān bābā
Ṭabdırır kendine cāhilleri zındıḳ-ı laʿīn
Yoḳdur īmānı ki Allāhdan ide ḫavf ü ḥayā
Müslim evlādısıñız nefs ile şeyṭāna uyup
Olmayıñ tā bu ḳadar melʿabe-i suḫre-nümā
Günümüz Türkçesiyle
1. Baba, Âdem'e secde eğer hak ve hakikatse, Mesih'e dayanan heva ehli (Hristiyanlar) kâfir olmazdı.
2. (Secdeyi) "insan-ı kâmil"e tahsis ederek tevil etme; İsa da kâmil bir insandı, hatta (Allah'ın) ruhuydu.
3. İnsanların en kâmili olan, peygamberlerin sonuncusu Hazret, ümmetine "Siz de bana secde edin" dedi mi?
4. Galiba sizce secdeye layık olan insan, şu kilise direği gibi kalın enseli şişman babadır.
5. Lanetli zındık cahillere kendine taptırır; Allah'tan korkup utanacak imanı yoktur.
6. Müslüman evladısınız; nefse ve şeytana uyup bu kadar alay edilecek bir oyuncak olmayın.
Edebî ve Tarihî Yorum
"Baba" diye seslenen bu kıt'a, Âdem'e secde tartışmasını kelâmcı bir mantık zinciriyle sürdürür; Bektaşî tekkelerinde şeyhe bu unvan verilir. İlk beyit bir sonuç çıkarır: Âdem'e secde bir insana secdenin meşruluğunu gösterseydi, Hz. İsa'ya tapanlar kâfir sayılmazdı. İkinci beyit olası bir itirazı önceden karşılar: secdeyi "insan-ı kâmil"e özgü saymak da çare değildir, çünkü Kur'an'da "Allah'ın ruhu" diye anılan İsa da kâmil bir insandı.
Üçüncü beyit en güçlü delili getirir: insanların en kâmili olan Hz. Muhammed bile ümmetine kendisine secde etmelerini söylememiştir. Dördüncü ve beşinci beyitlerde tartışma, şeyhin dış görünüşünü alaya alan bir hicve döner ve bir önceki iki beyitlik hicvin imgesini tekrarlar. Son beyit sert bir öğütle biter ve dinleyicilerine "Müslüman evladısınız" diye seslenir: şair onları dinin dışında görmez, bir yanlıştan döndürmeye çalışır.
Kaynakça
- Zeynep Adıyahşi, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [43b-87b], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 43-44 (şiir no. 197; yazma vr. 53a-53b). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116831.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
