Özgün Metin
Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlü feʿūl ve Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ
Pīr ehl-i ṭarīḳatde, revāfıżda ʿalī
Hem mertebe-i evṣāf-ı ālih ezelī
Olmaz uyumaz ḳādir ü ḥay ü ḳayyūm
Allāhı çaġır hey ulu meftūnu delī
"yāḫūd" Senden elini çekmiş olandan el çek
Allāh di ki ḳuldan ebedī çekmez eli
Günümüz Türkçesiyle
1. Tarikat ehlinde pîr, Rafızîlerde Ali, ilahî sıfatların mertebesinde, ezelî (sayılır).
2. Ölmeyen, uyumayan, Kâdir, Hay ve Kayyûm olan Allah'ı çağır, hey koca tutkun deli!
3. Ya da: Senden elini çekmiş olandan elini çek; Allah de ki O, kulundan elini ebediyen çekmez.
Edebî ve Tarihî Yorum
Önceki polemik kıt'aların bütün konusu bu rubaide tek bir öğüde iner. İlk iki mısra eleştirinin hedefini gösterir: tarikat ehli pîrlerini, şairin "revâfız" diye andığı Şiî çevreler ise Hz. Ali'yi ilahî sıfatlar mertebesine çıkarır. Üçüncü ve dördüncü mısralar Âyete'l-kürsî'deki ilahî sıfatları anar: Allah Hay ve Kayyûm'dur, onu uyuklama ve uyku tutmaz (Bakara 2/255). Şair, bir insanı bu sıfatlarla anan kişiye yalnızca Allah'ı çağırmasını söyler.
Müstensih, son iki mısra için "yâhud" diyerek bir başka söyleyiş not etmiştir ve bu ikinci söyleyiş polemik tonunu yumuşatır: senden elini çekenden sen de elini çek; Allah de, çünkü O kulundan elini hiç çekmez. Bu, mürşide ya da pîre bağlanmanın yerine doğrudan Allah'a güvenmeyi öneren daha sakin bir sonuçtur. Rubainin iki sonunun birlikte korunması, Cûdî'nin şiirlerini yeniden işlediğini gösteren divandaki öteki örneklerle uyumludur.
Kaynakça
- Zeynep Adıyahşi, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [43b-87b], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 45 (şiir no. 200; yazma vr. 53b). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116831.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
