Özgün Metin

Vezin: Mefāʿilün feʿilātün mefāʿilün feʿilün

Geçen sene neler itmişdiñ ey ḫabīŝ bize
Ki sıġmıyorduñ atup ṭutmada ḳaradeñize
Bize burun şişirirdiñ amān didikçe saña
Aman di haydi bugün sen de yalvar ingilize

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey habis, geçen sene bize neler etmiştin ki atıp tutmada Karadeniz'e sığmıyordun!

2. "Aman" dedikçe sana bize burun şişirirdin; haydi "aman" de, bugün sen de İngiliz'e yalvar!

Edebî ve Tarihî Yorum

Başlıktaki "balıkçı hâdisesi", 21-22 Ekim 1904 gecesi Uzakdoğu'ya giden Rus Baltık filosunun Kuzey Denizi'ndeki Dogger Bank açıklarında İngiliz balıkçı teknelerini düşman torpidobotu sanarak ateşe tutmasıdır. Olayda balıkçılar ölmüş, İngiltere ile Rusya savaşın eşiğine gelmiş ve mesele uluslararası bir soruşturma komisyonuna götürülerek Rusya'nın tazminat ödemesiyle kapanmıştı. Cûdî bu iki beyitte olayı Osmanlı'nın Rusya ile yaşadığı gerginliklerin bir intikamı gibi görür.

İlk beyitteki "geçen sene" ifadesi, Rusya'nın Karadeniz ve Boğazlar üzerinde Osmanlı Devleti'ne yaptığı baskılara işaret eder; tam olarak hangi olayın kastedildiği şiirde söylenmez. "Karadeniz'e sığmamak" deyimi hem kibri hem de Rus donanmasının Karadeniz'den çıkma isteğini birlikte anlatır. İkinci beyit, "aman" kelimesini iki yönlü kullanır: Osmanlı "aman" dedikçe burun şişiren Rusya, şimdi İngiltere'ye "aman" demek zorundadır. Rus-Japon Savaşı manzumesi gibi bu kıt'a da şairin 1904-1905 yıllarında dünya olaylarını yakından izlediğini ve onları Osmanlı'nın kaygılarıyla yorumladığını gösterir.

Kaynakça

  • Zeynep Adıyahşi, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [43b-87b], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 98 (şiir no. 246; yazma vr. 73b). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116831.pdf

Çevrimiçi kaynaklar