Özgün Metin
Vezin: Rubai vezni dışında (tezde vezin belirtilmemiştir)
Mavī semā, ẓıll-ı siyāh-ı ġabrā
Gīsū-yı dü-hem-ser gibi Leylā ḳavuşur
Encüm geriden göz ḳıpar ay lamba ṭutar
Biri yuḳarı, biri aşaġı ṣavuşur
Günümüz Türkçesiyle
1. Mavi gök ile kara toprağın siyah gölgesi, iki eş saç örgüsü gibi Leylâ (gece) kavuşur.
2. Yıldızlar geriden göz kırpar, ay lamba tutar; biri yukarı, biri aşağı sıvışır.
Edebî ve Tarihî Yorum
Bir gece sahnesi, bu küçük kıt'ada neredeyse bir aşk komedisi gibi kurulur. İlk beyitte mavi gök ile kara toprağın gölgesi birleşir ve gece iner; "Leylâ" kelimesi hem geceyi hem de ünlü âşık Mecnun'un sevgilisini çağrıştırır. Gök ile yer, iki eş saç örgüsü gibi birbirine kavuşur; gecenin gelişi iki sevgilinin buluşması gibidir.
İkinci beyit sahneye tanıklar ekler. Yıldızlar geriden göz kırpar, ay da bir lamba tutar; kimi yukarı, kimi aşağı sıvışır. Bu hareketli, şakacı tablo, gizli bir buluşmaya göz kırpan ve sonra ortadan kaybolan seyircileri hatırlatır. "Ay lamba tutar" söyleyişi, ayın ışığını gündelik bir eşyaya benzeterek gece manzarasını bir ev sahnesi kadar yakın kılar. Divanın tabiat şiirlerinde görülen sevimli gözlem gücü, bu iki beyitte en yalın hâliyle ortaya çıkar.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 122 (şiir no. 161; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
