Özgün Metin

Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ (fāʿ) ve Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlü feʿūl

İnsānda emel cismdeki ḳan gibidir
Gençlikde ḳavī şeybde yereḳān gibidir
Tāb-āver olur yeʾse dem-i şerḫ ü şebāb
Ḳan ḳuvveti her āfete ḳalḳan gibidir

Günümüz Türkçesiyle

1. İnsanda emel, bedendeki kan gibidir; gençlikte kuvvetli, yaşlılıkta sarılık gibidir.

2. İlk gençlik ve gençlik çağı umutsuzluğa karşı güç verir; kanın kuvveti her afete karşı bir kalkan gibidir.

Edebî ve Tarihî Yorum

Gençlik dizisinin son rubaisi, emeli, insanın içindeki ümidi ve isteği bedendeki kana benzetir. Gençlikte kan güçlüdür, yaşlılıkta ise "yerekân", sarılık gibidir: solgun ve zayıf. Emel de böyledir; genç insanda canlı ve kuvvetli, yaşlıda solgundur. Bu benzetme, divandaki yaşlılık rubailerinde görülen kandil, sonbahar ve mehtap imgeleriyle aynı aileye girer.

Son mısra bir ses oyunuyla kapanır: kanın kuvveti her afete karşı bir "kalkan"dır; "kan" ve "kalkan" kelimelerinin ses yakınlığı benzetmeyi kulakta da kurar. Gençliğin umutsuzluğa karşı verdiği güç, bir öğretmenin öğrencilerine duyduğu güveni de yansıtır. Dizinin ilk rubaisinde eski çevreden kaçan gençler eleştirilmişti; bu son rubai ise gençliğin enerjisini bir kalkan, bir koruyucu güç olarak över.

Kaynakça

  • Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 121 (şiir no. 159; yazma vr. 41a). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf

Çevrimiçi kaynaklar