Özgün Metin
Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlü feʿūl
Ḫālıḳ var iken itmeli mi ḫalḳa penāh
Gördüm çoġunuñ oldı penā-gāhı tebāh
Günümüz Türkçesiyle
1. Yaratan varken halka sığınmak gerekir mi? Çoğunun sığınağının harap olduğunu gördüm.
Edebî ve Tarihî Yorum
Rubailerin arasına yerleşmiş bu tek beyit, rubai vezninde yazılmış iki mısralık bir hikmet sözüdür. Divan geleneğinde tek başına söylenmiş beyitlere "müfred" denir; Cûdî'nin divanında rubailerin içinde bunun birkaç örneği vardır. Beyit bir soru ve bir gözlemden kurulur: Yaratan varken yaratılmışlara sığınmak doğru mudur? Cevap tecrübeden gelir: insanlara sığınanların çoğunun sığınağı yıkılmıştır.
"Hâlık" ile "halk", Yaratan ile yaratılmışlar, aynı kökten gelen iki kelimedir ve beytin ilk mısraı bu ses yakınlığını kullanır. İkinci mısradaki "penâ-gâh", sığınak, ile "tebâh", harap, kelimeleri de kısa bir hikâye anlatır: insanın dayandığı dayanak yıkılmıştır. Ömrünü siyaset ve memuriyet çevrelerinde geçirmiş, mebusluk yapmış bir şairin bu gözlemi, kendi tanıklığına dayanan kişisel bir sonuç gibi de okunabilir; beyit ise bunu genel bir öğüt olarak söyler.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 99 (şiir no. 82; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
