Özgün Metin
Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ (fāʿ) ve Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlü feʿūl
Ey sūre-i iʿcāz-nümā-yı “Baḳara”
Tevrāt nüzūlüñle suḳūṭ itdi yire
Bir ʿaşr-ı şerīfiñdeki esrār-ı ḥikem
Ṣıġmaz yed-i Mūṣādaki levḥ-i ʿaşra
Günümüz Türkçesiyle
1. Ey i'câzı gösteren "Bakara" suresi! Senin inişinle Tevrat yere düştü.
2. Senin şerefli bir "aşr"ındaki (on ayetlik bölümündeki) hikmet sırları, Musa'nın elindeki on levhaya sığmaz.
Edebî ve Tarihî Yorum
Kur'an'ın en uzun suresi olan Bakara'ya ayrılan bu rubai, bir sayı oyunu üzerine kurulmuştur. Kur'an okuma geleneğinde sureler on ayetlik bölümlere ayrılır ve bunların her birine "aşr" denir; Musa'ya verilen levhalar ise on emri taşıyan levhalar olarak bilinir. Şair bu iki "on"u karşı karşıya koyar: Bakara suresinin tek bir aşrındaki hikmet, Musa'nın elindeki on levhaya sığmaz.
İlk beyitteki "Tevrat yere düştü" sözü de iki anlamlıdır. Kur'an'a göre Musa, kavminin buzağıya taptığını görünce öfkeyle levhaları yere atmıştı (A'râf 7/150); şair bu sahneyi, Kur'an'ın inişiyle Tevrat'ın hükmünün düşmesine bağlar. Bu yorum, İslam'ın önceki kitapların hükmünü kaldırdığı yolundaki kelâm görüşünün şiirdeki bir yansımasıdır. Sure rubailerinin hemen hepsinde olduğu gibi burada da övülen surenin, önceki kitaplarla karşılaştırılarak yüceltildiği görülür.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 98 (şiir no. 79; yazma vr. 34b). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
