Özgün Metin
Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlü feʿūlün
Ey nūr ne revnaḳlı ṣafā-yı seḥeriñ var
Lutf eyle yüri dīde gibi reh-güzeriñ var
Gir göñlüme seyr it ne revān-bahş eṣeriñ var
Gülşende seni bekleyen ezhār-ı teriñ var
Pā-būsına āmāde nice bendeleriñ var
Teşrīf it efendim, başım üstinde yeriñ var
Güllerde tebessüm şafaḳ-ı gonce-femiñdir
Rengīn iden ezhārı nigāh görmekdir
İẓhār-ı fürūġ eyileyicek ṣubḥ-demiñdir
Baş tacı, gözüm nūrı, ġubārı ḳademiñdir
Pā-būsıña āmāde nice bendeleriñ var
Teşrīf it efendim, başım üstinde yeriñ var
Dīdār ki göster giceyi ṣubḥ-dem eyle
Bir ḫande ile gülşeni reşk-i irem eyle
Devletli, mürüvvetli efendim kerem eyle
Bir kerre bizim semte de aṭf-ı ḳadem eyle
Pā-būsıña āmāde nice bendeleriñ var
Teşrīf it efendim, başım üstinde yeriñ var
Teşrīfiñ ider gülşeni reşk-āver-i cennet
Her baṣdıcaġıñ yirde açar vird-i meserret
Bu bāġçe seniñdir saña teklīfe ne ḥācet
Lutf eyle teferrüc buyur ey naḫl-i melāḥat
Pā-būsıña āmāde nice bendeleriñ var
Teşrīf it efendim, başım üstinde yeriñ var
Ṭış pencereye çıḳtı baḳar gözde bebekler
Müjgānları eṭrāfa ṭaġıtdı seni bekler
Beyhūde mi yollarda göz açmış bu çiçekler
Teşrīfin içündür bu tedārik, bu emekler
Pā-būsına ḥāżır bu ḳadar bendeleriñ var
Teşrīf buyur, çeşm ü ser üstinde yeriñ var
Günümüz Türkçesiyle
1. Ey nur, seherinin ne parlak bir safası var! Lütfet, yürü; göz gibi bir yolun var. Gönlüme gir, seyret, ne can veren eserlerin var; gül bahçesinde seni bekleyen taze çiçeklerin var. Ayağını öpmeye hazır nice kulların var; teşrif et efendim, başımın üstünde yerin var.
2. Güllerdeki tebessüm, gonca ağızlı (yüzünün) şafağıdır; çiçekleri renklendiren, senin bakışını görmektir. Parıltıyı gösterecek olan senin sabahındır; ayağının tozu baş tacı, gözümün nurudur. Ayağını öpmeye hazır nice kulların var; teşrif et efendim, başımın üstünde yerin var.
3. Yüzünü göster, geceyi sabah eyle; bir gülüşle gül bahçesini İrem bağının kıskanacağı hâle getir. Devletli, mürüvvetli efendim, kerem eyle; bir kere de bizim semte ayak bas. Ayağını öpmeye hazır nice kulların var; teşrif et efendim, başımın üstünde yerin var.
4. Teşrifin gül bahçesini cennetin kıskanacağı hâle getirir; bastığın her yerde sevinç gülü açar. Bu bahçe senindir, sana davete ne gerek; lütfet, gezintiye buyur, ey güzellik fidanı. Ayağını öpmeye hazır nice kulların var; teşrif et efendim, başımın üstünde yerin var.
5. Gözdeki bebekler dış pencereye çıkmış bakıyor; kirpikler etrafa dağılmış seni bekliyor. Bu çiçekler yollarda boşuna mı göz açmış? Bu hazırlıklar, bu emekler senin teşrifin içindir. Ayağını öpmeye hazır bu kadar kulun var; teşrif buyur, gözümün ve başımın üstünde yerin var.
Edebî ve Tarihî Yorum
"Kudûmiyye", birinin gelişini, ayak basışını karşılamak için yazılan şiirdir. Beş bentlik bu müseddes, her bendin sonunda tekrarlanan iki mısralık bir nakaratla kurulur: "Pâ-bûsına âmâde nice bendeleriñ var / Teşrîf it efendim, başım üstinde yeriñ var." İkinci mısra, bugün de "başımın üstünde yerin var" diye söylenen misafir ağırlama deyiminin şiirdeki hâlidir ve şiire sıcak, konuşma diline yakın bir ton verir.
Karşılanan kişinin kim olduğu söylenmez. Bir yandan "efendim", "devletli, mürüvvetli efendim" hitapları ve ayak öpmeye hazır kullar, yüksek mevkili bir misafiri düşündürür; öte yandan gonca ağız, gülüşüyle gül bahçesini İrem'e çeviren yüz ve "güzellik fidanı" sözü bir sevgiliye seslenildiğini gösterir. Divan şiirinde memduh ile sevgilinin dilinin birbirine karışması alışılmış bir durumdur; bu şiir de iki okumaya açık kalır. İlk mısradaki "ey nûr" hitabı da gelenin bir ışık, bir sabah gibi karşılandığını söyler.
Son bent şiirin en canlı imgesini taşır: göz bebekleri gelişi görebilmek için pencereye çıkmış, kirpikler etrafa dağılıp beklemeye koyulmuştur, yol kenarındaki çiçekler de göz açmış bakmaktadır. Bütün hazırlıklar ve emekler o gelişin içindir. Bu bentte nakaratın son mısraı da hafifçe değişir ve "başım üstinde" yerine "çeşm ü ser üstinde", göz ve baş üstünde denir.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 68-69 (şiir no. 50; yazma vr. 22a-22b). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
