Özgün Metin
Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ
Ḥaḳ ādemi ol merd-i metīnü'l-himme
Aġrāż u ʿivażdan ide ḳaṭʿ-ı ẕemme
Üssü'l-ʿameli taḳviye-i dīn-i mübīn
Rūḥü'l-emeli feyż-i ṣalāḥ-ı ümme
Günümüz Türkçesiyle
1. Hak adamı, çıkar ve karşılık borcunu kesip atan, himmeti sağlam o yiğittir.
2. İşinin temeli apaçık dini güçlendirmek, emelinin ruhu ümmetin iyiliğinin feyzidir.
Edebî ve Tarihî Yorum
Önceki polemik şiirlerin karşısına konan olumlu örnek "Hak âdemi", yani Allah'ın adamıdır. Onu tanıtan şey niyetin saflığıdır; tarikat kisvesi ya da keramet şöhreti bu tarifte yer almaz. Hak adamı, "ağrâz u ivaz", yani kişisel çıkar ve karşılık beklentisinin borcunu keser; yaptığını bir bedel için yapmaz.
İkinci beyit mimari bir benzetme kullanır: işin "üss"ü, temeli dini güçlendirmektir; emelin ruhu ise ümmetin iyiliğidir. Müstensihin son kelime için not ettiği ikinci okuma, "kulûb-ı ümme", ümmetin kalpleri, anlamı biraz değiştirir: emelin ruhu, ümmetin kalplerine ulaşan feyiz olur. İki okuma da toplumun iyiliğini ölçü alan aynı ahlakı anlatır. Muallim ve sonra milletvekili olan Cûdî'nin kamu hizmetine bakışı, bu dört mısrada özlü bir biçim bulur.
Kaynakça
- Zeynep Adıyahşi, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [43b-87b], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 45 (şiir no. 201; yazma vr. 53b). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116831.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
