Özgün Metin

Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ ve Mefʿūlü mefāʿīlün mefʿūlün faʿ

Ey mürşid-i yektā-yı cihān ġazālī
Tebcīl iderim sendeki istikmāli
Sen ḥüccetü'l-islāmsıñ aʿlāmıñdır
Tenfīz-i diyānetde velī vü vālī

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey dünyanın eşsiz mürşidi Gazzâlî, sendeki olgunluğu yüceltirim.

2. Sen Hüccetü'l-İslâm'sın, (bu) senin sancaklarındır; dini yürütmede hem velisin hem vali.

Edebî ve Tarihî Yorum

Divanda Gazzâlî'yi öven üç rubai art arda gelir; dizi bununla açılır. Ebû Hâmid el-Gazzâlî (ö. 1111), İslam düşünce tarihinde "Hüccetü'l-İslâm", İslam'ın delili lakabıyla anılan büyük âlimdir; Cûdî bu lakabı üçüncü mısrada doğrudan kullanır. Bir önceki sayfadaki kıt'ada Gazzâlî'nin kalbi bir havuza benzeten görüşü anılmıştı; bu dizi o ilginin devamıdır.

Son mısradaki "velî vü vâlî" ses oyunu, Gazzâlî'ye iki farklı otorite verir: velî, Allah'ın dostu olan manevi kişi; vâlî ise bir ülkeyi yöneten yönetici. Şaire göre Gazzâlî dinin yürütülmesinde hem kalbin hem kuralın yetkilisidir. Divanın medrese felsefesine ve tasavvufun bozulmuş hâline yönelik eleştirileri düşünüldüğünde, Gazzâlî'nin hem şeriatı hem tasavvufu birlikte savunan bir örnek olarak seçilmesi anlamlıdır.

Kaynakça

  • Zeynep Adıyahşi, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [43b-87b], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 110 (şiir no. 259; yazma vr. 77b). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116831.pdf

Çevrimiçi kaynaklar