Özgün Metin
Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ
Burhānıdır İḥyā vü ʿulūmu'd-dīniñ
Kim dīnde nedir mertebe-i temkīniñ
Kimyā-yı saʿādet ne büyük gencīne
Olmaz o ḳadar ŝerveti bir zengīniñ
Günümüz Türkçesiyle
1. İhyâu Ulûmi'd-Dîn, dinde kimin ne olduğunun, (senin) sağlamlığının derecesinin delilidir.
2. Kimyâ-yı Saâdet ne büyük bir hazine! Bir zenginin serveti o kadar olmaz.
Edebî ve Tarihî Yorum
İki kitap adı, İhyâ ile Kimyâ-yı Saâdet, Gazzâlî dizisinin ikinci rubaisini kurar. "İhyâu ulûmi'd-dîn", din ilimlerinin diriltilmesi, Gazzâlî'nin ibadetten ahlaka, kalbin hallerinden ölüme kadar dinî hayatı bütünüyle ele alan büyük eseridir ve Osmanlı medrese ve tekke çevrelerinde en çok okunan kitaplardan biriydi. "Kimyâ-yı saâdet", mutluluğun kimyası ise aynı düşünceleri daha kısa biçimde Farsça anlatan eseridir.
Rubai, kitap adlarını kendi anlamlarıyla birlikte kullanır: İhyâ bir "burhân", kesin delildir; Kimyâ-yı Saâdet ise bir "gencîne", hazinedir ve hiçbir zenginin serveti ona yetişmez. "Kimya" kelimesi burada, değersiz madeni altına çeviren eski simya inancını da hatırlatır: Gazzâlî'nin kitabı ruhu mutluluğa çeviren bir iksirdir. Medrese ders kitaplarıyla alay eden "Dakk-ı Müdik" kasidesinin şairi, Gazzâlî'nin eserlerini bu alayın dışında tutar.
Kaynakça
- Zeynep Adıyahşi, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [43b-87b], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 110 (şiir no. 260; yazma vr. 78a). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116831.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
