Özgün Metin
Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ (fāʿ) ve Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlü feʿūl
Rūḥuñ emeli ḫayr u ṣalāḥ-ı muṭlaḳ
ʿAḳlıñ hedef-i maḳṣūdı taḥḳīḳ-i eḥaḳ
Ḥissiñ naẓar-ı raġbeti ḥüsne maḥṣūr
Lākin göremez rūḥ ile ʿaḳl olmayıcaḳ
Günümüz Türkçesiyle
1. Ruhun emeli mutlak hayır ve iyiliktir; aklın varmak istediği hedef, en doğrunun gerçeğini bulmaktır.
2. Duyunun rağbetle bakışı güzelliğe sınırlıdır; ama ruh ve akıl olmadıkça (o da) göremez.
Edebî ve Tarihî Yorum
Ruh iyiliği, akıl doğruyu, his ise güzeli ister: insanın üç yetisi ve onların yöneldiği üç değer dört mısraya sığdırılmıştır. İyi, doğru ve güzel üçlüsü, felsefe tarihinde ahlak, bilgi ve sanatın alanlarını ayıran bilinen bir şemadır; Gelenbevi Sultanisi'nde edebiyat yanında felsefe de okutan Cûdî'nin bu şemayı tanıdığı açıktır.
Rubainin özgünlüğü son mısradadır. Şair bu üç yetiyi birbirinden ayırmaz, birbirine bağlar: his güzeli arar, ama ruh ve akıl olmadan güzeli bile göremez. Güzellik duygusu, iyilik isteği ve doğruyu arama gücü birlikte çalışmadıkça eksik kalır. Bu sonuç, divanın başka şiirlerinde de görülen bir düşünceye, güzelliğin ilahî bir hakikatin görünüşü olduğu fikrine yaslanır.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 101 (şiir no. 90; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
