Özgün Metin
این بنده بدنیا ید و پا بست آمد
بی هوش و زبان، بی هنر ومست آمد
هش داد خدا پای و زبانش بکشود
لیکن بدر مرک تهی دست آمد
Latin harfleriyle okunuşu (okuma bizimdir):
În bende be-dünyâ yed u pâ-best âmed
Bî-hûş u zebân bî-hüner u mest âmed
Hoş dâd Ḫudâ pây u zebâneş be-güşûd
Lîkin be-der-i merg tehî-dest âmed
Günümüz Türkçesiyle
1. Bu kul dünyaya eli ayağı bağlı geldi; aklı ve dili olmadan, hünersiz ve sarhoş geldi.
2. Allah ona akıl verdi, ayağını ve dilini çözdü; ama ölümün kapısına eli boş geldi.
Edebî ve Tarihî Yorum
Rubailer bölümünün Farsça dörtlükleri bu rubaiyle başlar ve hepsi kısa birer hikmet sözüdür. Bu ilki insan hayatını iki kapı arasında anlatır: doğum ve ölüm. Kul dünyaya eli ayağı bağlı, aklı ve dili olmadan, hünersiz ve bir sarhoş gibi kendinden habersiz gelir; yeni doğmuş bir bebeğin hâli bu dört sıfatla çizilir. Allah ona sonra akıl verir, ayağını ve dilini çözer; yürür, konuşur, düşünür.
Son mısra bütün bu kazancı bir çizgiyle siler: insan ölümün kapısına yine eli boş varır. Doğumdaki çaresizlik ile ölümdeki çaresizlik arasında verilen akıl, ayak ve dil, ahirete götürülecek bir sermayeye dönüştürülmemişse hiçbir şey kazanılmamıştır. "Tehî-dest", eli boş, Fars şiirinde dünyadan hiçbir şey götürülemeyeceğini anlatan bilinen bir sözdür; burada rubaiye ahlakî bir uyarı tonu verir.
Tezde Farsça metin Arap harfleriyle dizilmiş, Farsçadaki "gef" harfi "kef" ile basılmıştır. Latin harflerine aktarım da çeviri de tezde bulunmadığından burada yapılmıştır.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. None (şiir no. 93; yazma vr. 35b). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
