Özgün Metin
Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ (fāʿ) ve Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlü feʿūl
Bir menbaʿ-ı ġamdır şu göñül ṣandıġımız
Aġlar naẓar-ı ʿibrete gül ṣandıġımız
Māhiyyetini keşf ü teʾemmül itseñ
Ḫūn-āb çeker der-gül ü mül ṣandıġımız
Günümüz Türkçesiyle
1. Gönül sandığımız şey bir gam kaynağıdır; gül sandığımız şey ibret bakışına ağlar.
2. Mahiyetini keşfedip üzerinde düşünsen, gül ve şarap sandığımız şey kanlı su çekip durur.
Edebî ve Tarihî Yorum
"Sandığımız" redifi, görünüş ile gerçek arasındaki aralığı dört mısra boyunca açık tutar. Üç şey sırayla tersine çevrilir: gönül sandığımız bir gam kaynağıdır, gül sandığımız ağlar, gül ve şarap sandığımız ise kanlı su çeker. Divan şiirinin en sevilen iki zevk simgesi, gül ve mül, burada ibret gözüyle bakılınca acının kaynağına dönüşür.
Rubainin düşünce yolu üçüncü mısrada açıkça söylenir: bir şeyin mahiyetini keşfetmek ve onun üzerinde düşünmek, görünüşün ardındaki acıyı ortaya çıkarır. "Hûn-âb", kanlı su ya da kanlı gözyaşı, divan şiirinde âşığın gözyaşının adıdır; gülün kırmızısı ve şarabın rengi bu gözyaşının rengine bağlanır. Böylece gül ve şarap, sevinç vermek bir yana, yasın nesnelerine dönüşür. Rubai, bir önceki "ağla" redifli rubaiyle aynı hüzünlü havayı paylaşır ve iki dörtlük yan yana bir küçük yas dizisi gibi okunur.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 102 (şiir no. 92; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
