Özgün Metin

هر نخل که در باغ جهان می بینم
آمد شد منشار برآن می بینم
منشار دو دندانهء عمرت شب و روز
ای خواجه بر خواب کران می بینم

Bu sayfa için yapılan Latin harfli okuma:

Her naḫl ki der bâġ-ı cihân mî-bînem
Âmed-şod-ı minşâr ber ân mî-bînem
Minşâr-ı dü-dendâne-i ʿumret şeb u rûz
Ey ḫˇâce ber ḫˇâb-ı girân mî-bînem

Günümüz Türkçesiyle

1. Dünya bahçesinde gördüğüm her ağacın üstünde bir testerenin gidip gelişini görüyorum.

2. Ömrünün iki dişli testeresi gece ile gündüzdür; ey efendi, (seni ise) ağır bir uykuda görüyorum.

Edebî ve Tarihî Yorum

Zamanın ömrü tükettiği, bu Farsça rubaide tek ve güçlü bir imgeyle anlatılır. Dünya bir bahçedir, insanlar onun ağaçlarıdır ve her ağacın üzerinde bir testere gidip gelmektedir. Testerenin iki dişi gece ile gündüzdür; her gidip gelişte ağaçtan bir parça eksilir. Gece ve gündüzün insan ömrünü kemirmesi, Doğu edebiyatlarında çok eski bir benzetmedir; Kelile ve Dimne'den Mevlânâ'ya kadar uzanan geleneklerde ipi kemiren siyah ve beyaz farelerle anlatılır. Cûdî aynı fikri bir marangoz aletine çevirerek daha sert bir görüntü kurar.

Son mısra rubainin asıl muhatabını gösterir: "ey hˇâce", ey efendi. Testere durmadan işlerken efendi ağır bir uykudadır. Uyku burada gafletin adıdır; zamanın geçtiğini fark etmeyen insan, testerenin sesini duymadan uyumaktadır. Rubainin kafiyesi "mî-bînem", görüyorum fiiliyle kurulmuştur ve bu tekrar, şairin bir tanık gibi gördüklerini sıraladığı hissini güçlendirir.

Kaynakça

  • Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. None (şiir no. 94; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf

Çevrimiçi kaynaklar