Özgün Metin

اسکندر اکر داشته شمشیر دراز
دانسته نشد عمر جهانکیر دراز
آسایش عالم همه از روی حجاز
غوغا بدمی صلح بتدبیر دراز

Okunuş (tezde verilmemiştir, okuma bize aittir):

İskender eger dâşte şemşîr-i dırâz
Dânste neşod ʿumr-i cihângîr dırâz
Âsâyiş-i ʿâlem heme ez rûy-ı Ḥicâz
Ġavġâ be-demî ṣulḥ be-tedbîr-i dırâz

Günümüz Türkçesiyle

1. İskender uzun bir kılıca sahip olduysa da, cihangirin ömrünün uzun olacağı bilinemedi.

2. Dünyanın bütün huzuru Hicaz yüzündendir; kavga bir anda, barış ise uzun bir tedbirle olur.

Edebî ve Tarihî Yorum

"Dırâz", uzun kelimesi bu Farsça dörtlükte üç kez kafiye olur; rubai bir uzunluk-kısalık karşıtlığı üzerinde yürür. İskender'in kılıcı uzundur, ama ömrü uzun değildir; Doğu edebiyatında dünyayı fetheden İskender'in genç yaşta ölümü, kudretin ömrü uzatamayacağının en bilinen örneğidir. İlk beyit bu fikri bir kelime oyunuyla verir: uzun kılıç, uzun ömrü getirmemiştir.

İkinci beyit konuyu fetihten barışa taşır. Dünyanın huzuru "Hicaz yüzünden"dir; Mekke ve Medine'nin bulunduğu Hicaz, burada İslam'ın ve onun getirdiği barış düzeninin simgesidir. Son mısra bir siyaset hikmetidir: kavga bir anda çıkar, barış ise uzun bir tedbirle, sabırlı bir düşünmeyle kurulur. Meclis-i Mebusan'da bulunmuş bir şairin bu sözü, savaşların sık yaşandığı yıllarda söylenmiş bir öğüt olarak da okunabilir; rubainin tarihi bilinmediği için bu bağ doğrulanamaz.

Kaynakça

  • Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. None (şiir no. 95; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf

Çevrimiçi kaynaklar