Özgün Metin
جون مین کثیفت درین جای غرور
روشن نشود شیشهء غرور
کور ارجه نبیند دکران، بیند خویش
کوراست همان دیدهء بینای غرور
Latin harfleriyle okunuşu (okuma bizimdir):
Çün mey-i kesîfet derîn câ-yı ġurûr
Rûşen neşeved şîşe-i ġurûr
Kûr egerçi ne-bîned digerân bîned ḫˇîş
Kûr est hemân dîde-i bînâ-yı ġurûr
Günümüz Türkçesiyle
1. Bu gurur yerinde senin bulanık şarabın (içindeyken), gurur şişesi aydınlanmaz. (İlk beyit tezdeki dizilişle tam okunamamıştır.)
2. Kör başkalarını görmese de kendini görür; gururun gören gözü ise kördür.
Edebî ve Tarihî Yorum
Bu Farsça rubainin asıl hükmü ikinci beyittedir ve keskin bir paradoks taşır. Kör, başkalarını göremez ama kendini bilir, kendi hâlinin farkındadır; gururlu insanın gözü ise her şeyi görür gibi görünse de asıl kör olandır, çünkü kendini göremez. Gurur burada, göz sağlam olsa bile kendini tanıma yetisini kör eden bir hâl olarak tarif edilir. "Kûr est hemân dîde-i bînâ", gören göz kördür, sözü rubaiyi akılda kalan bir vecizeye çevirir.
İlk beyit aynı fikri şarap ve şişe imgesiyle hazırlar: bulanık şarap gurur yerinde, yani gururla dolu gönülde durdukça şişe aydınlanmaz. Tezdeki Arap harfli dizilişte ilk mısraın başı ve ikinci mısra eksik ya da bozuk görünür; Latin harfli okuma bu yüzden bir öneri niteliğindedir. "Ġurûr" kelimesinin üç mısrada kafiye olarak tekrar etmesi de rubaiyi tek bir kavramın çevresinde toplar.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. None (şiir no. 96; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
