Özgün Metin

هر عقد که در بزم تعیّن بینم
انجام، سر آغاز تباین بینم
آیا که کند سود درین داد و ستاد
بازار جهان جمله تغابن بینم

Bu sayfa için yapılan Latin harfli okuma:

Her ʿaḳd ki der bezm-i teʿayyün bînem
Encâm-ı ser-âġâz-ı tebâyün bînem
Âyâ ki koned sûd derîn dâd u sitâd
Bâzâr-ı cihân cümle teġâbün bînem

Günümüz Türkçesiyle

1. Belirli varlıklar meclisinde gördüğüm her bağın sonunu, bir ayrılığın başlangıcı olarak görürüm.

2. Acaba bu alışverişte kim kâr eder? Dünya pazarını baştan başa bir aldanış olarak görürüm.

Edebî ve Tarihî Yorum

Dünyayı bir pazara benzeten eski söz, bu Farsça rubaide bir felsefe diliyle yeniden kurulur. "Ta'ayyün", tasavvufta mutlak varlığın belirli suretlere bürünmesi, sınırlı varlıklar hâline gelmesidir; "bezm-i ta'ayyün", bu belirli varlıkların meclisi, dünyanın kendisidir. Orada kurulan her bağ, her "akd", hem bir dostluk hem bir alışveriş sözleşmesi anlamına gelir ve her birinin sonu bir ayrılığın başlangıcıdır.

İkinci beyitte pazar benzetmesi açılır: dünya bir "dâd u sitâd", alışveriş yeridir. Şair bu alışverişte kimin kâr ettiğini sorar ve cevabını tek bir kelimeyle verir: "teğâbün", karşılıklı aldanış. Bu kelime Kur'an'da kıyamet gününün adlarından biri olarak geçer (Teğâbün 64/9); o gün kimin aldandığı ortaya çıkacaktır. Rubai bu ayeti anmadan, dünya pazarının tamamını bir aldanış olarak görür ve ticaret dilini geçiciliğin diline çevirir.

Kaynakça

  • Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. None (şiir no. 97; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf

Çevrimiçi kaynaklar