Özgün Metin
در کار شوان مشغله در معزل باش
جدّی شو و دور از سخن هازل باش
مَکذار زکف حبل زمام امّید
باخوف خدا همسفر و منزل باش
همر و هم منزل باش
Okunuş (tezde verilmemiştir, okuma bize aittir):
Der kâr-ı [okunamadı] meşġale der maʿzil bâş
Ciddî şov u dûr ez suḫan-ı hâzil bâş
Me-gzâr zi kef ḥabl-i zimâm-ı ümmîd
Bâ ḫavf-ı Ḫudâ hem-sefer u menzil bâş
Hem-reh(?) u hem-menzil bâş
Günümüz Türkçesiyle
1. (Dünyanın) işlerinin meşgalesinde bir kenarda dur; ciddi ol ve şakacının sözünden uzak ol. (İlk mısraın bir kelimesi okunamamıştır.)
2. Ümit dizgininin ipini elden bırakma; Allah korkusuyla yol arkadaşı ve konak arkadaşı ol. (Tezde son satır olarak "hem yoldaş hem konak arkadaşı ol" anlamında ikinci bir söyleyiş de verilmiştir.)
Edebî ve Tarihî Yorum
Her mısraı "bâş", ol, emriyle biten bu Farsça dörtlük baştan sona bir öğüt dizisidir. Okura dört şey söylenir: dünya işlerinin meşgalesi içinde bir kenarda durmak, ciddi olmak ve şakacıların sözünden uzak kalmak, ümidin dizginini elden bırakmamak ve yolda da konakta da Allah korkusunu arkadaş edinmek. Son iki öğüt birbirini dengeler: ümit ile korku, tasavvuf ahlakında kulun iki kanadı sayılır; biri olmadan öteki insanı ya ümitsizliğe ya da gaflete düşürür.
Tezde rubai beş satır olarak dizilmiştir; beşinci satır, dördüncü mısraın sonunu "hem yoldaş hem konak arkadaşı ol" diye yeniden söyleyen bir varyant gibidir ve müstensihin ya da şairin bir düzeltmesi olabilir. İlk mısradaki bir kelime ise Arap harfli dizilişte anlaşılamadığı için okunamadı olarak işaretlenmiştir. Divandaki ciddi ve şakacı söz ayrımı, Cûdî'nin kendi şiirinde latife ile vaazı yan yana kullanmasıyla birlikte düşünüldüğünde ilginç bir gerilim taşır.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 103 (şiir no. 98; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
