Özgün Metin
Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ (fāʿ) ve Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlü feʿūl
Maḥṣūl alınup ḫidmet-i bāġım bitdi
Yapraḳ dökümi geldi ferāġım bitdi
Nuṭfe biter inṭifāya başlar bu çerāġ
Eyvāh çerāġımdaki yaġım bitdi
Günümüz Türkçesiyle
1. Mahsul alındı, bağımın hizmeti bitti; yaprak dökümü geldi, dinlenme vaktim de bitti.
2. Fitil biter, bu kandil sönmeye başlar; eyvah, kandilimdeki yağım bitti. (Üçüncü mısraın ilk kelimesi tezde "nutfe" diye okunmuştur.)
Edebî ve Tarihî Yorum
"Bitdi" redifi her mısrayı bir sona bağlar; yaşlılık da iki tanıdık imgeyle, bağ ve kandille anlatılır. İlk beyit bir bağın yılını izler: mahsul toplanmış, bağın işi bitmiş, yaprak dökümü gelmiştir. Sonbahar ömrün son mevsimidir; şair hasadın ardından gelen boşluğu da "ferâğ", dinlenme vaktinin bitişi olarak anar.
Kandil ikinci beyitte gelir. Kandil sönmeye başlamıştır, çünkü yağı bitmiştir; ömür bir kandil gibi yanar ve içindeki yağ tükenince söner. Tezde üçüncü mısraın başındaki kelime "nutfe" diye okunmuştur; nutfe yaratılışın başlangıcı olan damlanın adıdır ve bu okuma kabul edilirse mısra hayatın başlangıcıyla sonunu bir arada anar. Bağlam ise "fitil" gibi kandille ilgili bir kelimeyi düşündürür; bu yüzden okuma kesin değildir. Son mısradaki "eyvah", divanın yaşlılık şiirlerinde sık duyulan sade ve içten bir nidadır.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 106 (şiir no. 106; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
