Özgün Metin

Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlü feʿūl

Gün ṭoġdıġın alḳışlayur erbāb-ı ḥayāt
Bir ḫaṭve daha atdı dimek dīv-i memāt
Bir şāme-resā ṣubḥ u ṣafā ṣandıġımız
Ser-çeşme-i ḫūrşīd ise ʿayn-ı ẓulümāt

Günümüz Türkçesiyle

1. Hayat ehli günün doğuşunu alkışlar; oysa bu, ölüm devinin bir adım daha attığı demektir.

2. Sabah ve safa sandığımız şey akşama varan bir şeydir; güneşin kaynağı ise karanlıkların pınarıdır.

Edebî ve Tarihî Yorum

Gün doğuşunu sevinçle karşılayan insanlara şair ters bir bakışla seslenir. Her yeni gün bir kazanç gibi alkışlanır; şaire göre ise her doğan gün, ölüm devinin insana doğru attığı bir adımdır. Gece ile gündüzün ömrü kesen bir testere olduğunu söyleyen Farsça rubainin düşüncesi burada Türkçe ve daha karanlık bir imgeyle tekrarlanır.

Bu bakış, ikinci beyitte bir paradoksla tamamlanır. Sabah ve safa sandığımız şey akşama varan bir yoldur; güneşin kaynağı, "ser-çeşme-i hûrşîd" ise "ayn-ı zulümât", karanlıkların pınarıdır. "Ayn" kelimesinin hem pınar hem göz, "zulümât" kelimesinin de Hızır ile İskender hikâyesindeki ab-ı hayatın bulunduğu karanlıklar ülkesi anlamını taşıması, mısraa ikinci bir yorum imkânı verir: ışık karanlıktan doğar ve karanlığa döner. Rubai bu iki okumadan birini seçmez.

Kaynakça

  • Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 106 (şiir no. 108; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf

Çevrimiçi kaynaklar