Özgün Metin
Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ (fāʿ) ve Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlü feʿūl
Esdikçe ṣabā ḥāllenir evrāḳ u ġuṣūn
Gūyā oḳur āheng ile şiʿr-i mevzūn
Her berg-i mühezzizde uyur bir sevdā
Ṭıfla beşigiñ cünbişidir ḫᵛāb-ı sükūn
Günümüz Türkçesiyle
1. Saba yeli estikçe yapraklar ve dallar bir hâle girer; sanki ahenkle ölçülü bir şiir okur.
2. Titreyen her yaprakta bir sevda uyur; çocuğa beşiğin sallanışı sükûn uykusudur.
Edebî ve Tarihî Yorum
"Esdikçe sabâ", saba estikçe: bu rubai ile ardından gelen rubai aynı sözle başlar ve aynı sahneyi iki ayrı biçimde anlatır; şairin aynı tabiat gözlemi üzerinde iki kez çalıştığını düşündürür. İlk rubaide saba yelinde sallanan yapraklar ve dallar bir "hâl"e, vecde girer ve ahenkle ölçülü bir şiir okur gibidir. Tabiatı bir şiir metni olarak okuyan bu bakış divanda sık görülür.
Beklenmedik bir benzetme ikinci beyti kapatır. Titreyen her yaprakta bir sevda uyumaktadır; yaprağın sallanışı, beşiğin sallanışının çocuğu uyutması gibi, o sevdayı uyutur. Rüzgârın hareketi ile uykunun sükûnu arasındaki bu karşıtlık, rubainin ince buluşudur: kıpırtı huzur getirir. Bir sonraki rubai aynı sahneyi bu kez bir aşk sahnesine çevirecektir.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 107 (şiir no. 110; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
