Özgün Metin
کافی نه که نامست باثر یاد کنند
با فاتحهء روح ترا شاد کنند
این تکیه و این قبّه و صندقه چراست
تاتر به خوران نام تو ایراد کنند
Burada yapılan Latin harfli okuma:
Kâfî ne ki nâmet be-eser yâd koned
Bâ fâtiḥa-î rûḥ-ı turâ şâd koned
În tekye vü în ḳubbe vü ṣandûḳa çirâst
Tâ türbe-ḫorân nâm-ı tu îrâd koned
Günümüz Türkçesiyle
1. Adının eserinle anılması, bir Fatiha ile ruhunun şad edilmesi yetmez mi?
2. Bu tekke, bu kubbe ve bu sanduka niçin? Türbe yiyiciler adını bir gelir kapısı yapsınlar diye mi?
Edebî ve Tarihî Yorum
Bir önceki Türkçe rubaide bilginin asıl anıtının eseri olduğunu söyleyen Cûdî, bu Farsça rubaide türbe kültürünün öbür yüzüne döner. Bir insan için gereken, adının eserleriyle anılması ve ruhuna bir Fatiha okunmasıdır. Mezarın üstüne kurulan tekke, kubbe ve sanduka ise başka bir amaca hizmet eder: "türbe-hor"ların, türbe yiyicilerin ölünün adını bir gelir kapısına çevirmesine.
"Türbe-hor", türbe yiyici kelimesi Osmanlı toplumunda türbelerin bakımı için kurulan vakıfların gelirinden geçinen ve bu gelirleri kötüye kullanan türbedarları anlatan sert bir sözdür. "Îrâd", gelir anlamıyla, adın bir mülk gibi işletilmesini çağrıştırır. Rubai, ölüyü onurlandırmak adına kurulan yapıların, onun adını yaşatmaktan çok başkalarının çıkarına yaradığını söyler. Tasavvufa yakın bir şairin türbe kültürünü bu kadar açık eleştirmesi, divandaki riyakârlık ve gösteriş karşıtı tavrın bir parçasıdır.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. None (şiir no. 115; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
