Özgün Metin
Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ (fāʿ)
Her zerre birer ḥarf-i meʾāl-i ṣāniʿ
Her nevʿde bir maʿnī-i dīger lāmiʿ
Enmūzec-i tafṣīl ṣıfāt-ı insāndır
Dinmiş kelimi ādeme “kevn-i cāmiʿ”
Günümüz Türkçesiyle
1. Her zerre, Yaratan'ın anlamından birer harftir; her türde başka bir anlam parlar.
2. (İlahî) sıfatların ayrıntısının örneği insandır; Âdem'e (bu yüzden) "kevn-i câmi'", her şeyi kendinde toplayan varlık denmiştir.
Edebî ve Tarihî Yorum
Kâinat bir kitap, insan o kitabın özetidir. İlk beyitte her zerre Yaratan'ın anlamından bir harftir ve her varlık türü başka bir anlamı parlatır; kâinat, harfleri zerrelerden oluşan büyük bir metindir. Bu benzetme divanda sık görülür; divanın açılışından itibaren kalem, yazı ve kitap imgeleri Allah'ın yaratışını anlatmak için kullanılır.
Sonra söz insana gelir. İlahî sıfatların ayrıntılı bir örneği, bir "enmûzec"i insandır; çünkü insanda bilmek, görmek, işitmek, irade ve kudret gibi sıfatların hepsinin bir yansıması vardır. Son mısradaki "kevn-i câmi'", her şeyi kendinde toplayan varlık, İbnü'l-Arabî'nin insan-ı kâmil için kullandığı bilinen bir terimdir. Kâinat bir kitapsa, insan o kitabın bütün anlamını küçük bir hacimde toplayan nüshadır. Divanın tasavvufi düşüncesinin merkezindeki insan anlayışı, dört mısraya bu biçimde sığar.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 111 (şiir no. 126; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
