Özgün Metin

Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ (fāʿ) ve Mefʿūlü mefāʿīlün mefāʿīlün feʿūl

Bir süri belā ḳurdı ḳader mevc-ā-mevc
Tecrīde yürütdi alayın fevc-ā-fevc
Bir ʿaḳd-ı ġıyābiyle idilmiş gördüm
Dünyāyı baña zevce, beni hem aña zevc

Günümüz Türkçesiyle

1. Kader dalga dalga bir bela sürüsü kurdu; (beni) dünyadan soyunmaya, alay alay yürüttü.

2. Gördüm ki gıyabi bir akitle, dünyayı bana eş, beni de ona koca yapmışlar.

Edebî ve Tarihî Yorum

Bir önceki rubaide devranın dolabına düşen adam, bu dörtlükte beklenmedik bir evliliğin içinde bulur kendini. İlk beyitte kader dalga dalga bir bela sürüsü kurar ve onu "tecrîd"e, dünyadan soyunmaya doğru alay alay yürütür; sıkıntılar insanı dünyadan uzaklaştırması gerekirken, sonuç tam tersidir.

Hicivli buluş ikinci beyittedir. Şair, haberi olmadan, "akd-i gıyâbî", gıyabi bir nikâhla dünyaya eş edilmiştir: dünya onun karısı, o da dünyanın kocası olmuştur. İslam hukukunda gıyabi nikâh, taraflardan birinin hazır bulunmadığı akittir; burada bu hukuk terimi, insanın kendi rızası sorulmadan dünyaya bağlanışını anlatmak için kullanılır. Divan şiirinde dünya sık sık bir kocakarıya, bin kocalı bir gelin olan "arûs-ı dehr"e benzetilir; Cûdî bu eski benzetmeyi bir nikâh sahnesine çevirerek tazeler.

Kaynakça

  • Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 112 (şiir no. 129; yazma vr. 38b). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf

Çevrimiçi kaynaklar